Ünite 3: Eski Yunan ve Roma Uygarlıkları — Önemli Kavramlar

Girit Adası'nda kurulan, saray merkezli ekonomisi, duvar resimleri, Linear A yazısı ve gelişmiş deniz ticaretiyle tanınan Tunç Çağı uygarlığıdır. Örneğin, Knossos Sarayı bu uygarlığın en görkemli mimari merkezidir.

Ege Denizi'ndeki adalar arasında Tunç Çağı'nda gelişen, mermerden yapılan özgün idolleri ve figürinleriyle tanınan özgün bir adalar kültürüdür. Örneğin, Syros adasından çıkarılan mermer kadın figürinleri bu sanatın başyapıtıdır.

Kıta Yunanistan'da Peloponnessos yarımadasında kurulan, tahkimli surları, megaron planlı sarayları ve tolos mezarlarıyla öne çıkan Tunç Çağı uygarlığıdır. Örneğin, Argolis bölgesindeki Mikenai kenti bu kültüre adını vermiştir.

Ege coğrafyasında kullanılan antik yazı sistemleridir; Linear A Minoslular tarafından kullanılmış ve çözülememiştir, Linear B ise Akalar/Mikenler tarafından kullanılmıştır. Örneğin, kazılarda binlerce Linear A tableti ele geçirilmiştir.

Antik Yunan'da şehirlerin en yüksek ve savunmaya en elverişli yerine kurulan yukarı şehir veya iç kaledir. Örneğin, Atina Akropolisi üzerinde Parthenon gibi anıtsal tapınaklar barındırır.

Bir arka oda/salon ile iki sütunla taşınan giriş kısmından oluşan, Yunan tapınak mimarisinin ve sarayların temelini oluşturan oda planıdır. Örneğin, Miken saraylarının merkezi megaron etrafında şekillenmiştir.

Yunan ve Miken mimarisinde dairesel planlı, kubbeli anıtsal mezar veya yapılara verilen isimdir. Örneğin, Mikenai kentinde efsanevi yöneticiler için 9 adet tolos mezar yapılmıştır.

Antik Yunan'da hem şehri hem de çevre köyleri içine alan bağımsız şehir devletini ifade eden siyasi topluluktur. Örneğin, Atina ve Miletos dönemin en önemli polislerindendir.

Yunan kentlerinin MÖ 8-6. yüzyıllarda Akdeniz ve Karadeniz kıyılarında yeni ticaret ve yerleşim merkezleri kurma hareketidir. Örneğin, Güney İtalya ve Sicilya bu kolonizasyonda öne çıkmıştır.

Eski Yunan'da yeni bir koloni veya kent kurulacağı zaman göçü yönetmek üzere görevlendirilen ve Delphi'deki Apollon kahinine danışan liderdir. Örneğin, kahinin kehanetleri doğrultusunda oikist göç hareketini yönlendirirdi.

Tanrıların insan biçiminde tasvir edilmesi ve insani özelliklerle donatılması anlayışıdır. Örneğin, Eski Yunan pantheonundaki tanrılar Olympos'ta insan görünümünde yaşarlar.

Eski Yunan ve Roma tapınaklarında tanrı veya tanrıçanın kült heykelinin bulunduğu en kutsal iç odadır. Örneğin, Parthenon tapınağında fildişi-altın Athena heykeli bu odada yer alırdı.

Arkaik Çağ Yunan heykel sanatında sırasıyla çıplak genç erkek (Kuros) ve giysili genç kız (Kore) heykellerine verilen genel isimdir. Örneğin, Peploslu Kore dönemin dikkate değer eseridir.

Klasik Dönem heykeltraşlığında vücut ağırlığının tek bacağa verilmesiyle sağlanan, simetriyi bozan doğal duruş ve hareket düzenidir. Örneğin, bu duruş heykellere canlılık kazandırmıştır.

MÖ 4. yüzyıl heykeltraşı Skopas'ın eserlerinde insan yüzüne aktardığı, kırışıklıklar ve çatılmış kaşlarla acı ve şiddeti yansıtan üsluptur. Örneğin, Skopas'ın eserleri bu dramatik ifadeyle doludur.

Roma mimarisinde kalabalık kitleleri alabilen, mahkeme ve borsa binası olarak kullanılan ve sonraları ilk kiliselere model olan kamusal yapıdır. Örneğin, bu yapı tipi Roma şehirciliğinde yaygındır.

Su kaynaklarını uzun mesafelerden şehir merkezlerine kemerler aracılığıyla usta mühendislikle taşıyan Roma su yapısıdır. Örneğin, İstanbul'daki Valens Su Kemeri bunun somut kanıtıdır.