Ünite 7: Demokrasi Devrimleri ve Sanayi Devrimi — Önemli Kavramlar

18. yüzyılda İngiltere'de başlayarak buhar gücünün makineleşmede kullanılmasıyla, küçük ölçekli üretimden büyük fabrikalaşmaya ve seri imalata geçişi sağlayan ekonomik ve toplumsal dönüşüm sürecidir. Örneğin, James Watt'ın buhar makinasını bulmasıyla fabrikalar ırmak kenarlarından kentlere taşınmıştır.

Temelini özgürlük kavramının şekillendirdiği; düşünce, ifade, özel girişimcilik ve serbest piyasa koşullarının geçerliliğini savunan, devlet müdahalelerini en aza indiren ve hukukun üstünlüğünü esas alan toplumsal ve ekonomik öğretidir. Örneğin, Fransız ve Amerikan devrimlerinde burjuvazinin savunduğu temel dünya görüşüdür.

1215 yılında İngiltere'de Kral John ile asiller arasında imzalanan, kralın mutlak yetkilerini sınırlayan ve kanunun üstünlüğünü vurgulayan tarihi belgedir. Örneğin, Amerikan kolonilerindeki halk bu belgeyi tanımış ve vergiler konusunda son derece hassasiyet göstermiştir.

Halkın, kendileri hakkında karar alacak ve vergi koyacak parlamentolarda kendi seçtikleri üyelerle temsil edilmesi esasına dayanan demokratik kuraldır. Örneğin, Amerikan kolonileri 'Temsil edilmeksizin vergilendirme olamaz' diyerek İngiliz Parlamentosu'na bu ilke nedeniyle başkaldırmıştır.

Thomas Jefferson tarafından kaleme alınarak 4 Temmuz 1776'da ilan edilen; insanların doğuştan yaşama, özgürlük ve mutluluğa erişme haklarına sahip olduğunu ve yönetme gücünün halkın onayından geldiğini belirten ilk siyaset belgesidir. Örneğin, bu bildiri dünyadaki diğer milletlere demokrasi yolunda örnek oluşturan ilk metindir.

Hükümdarın egemenlik hakkını Tanrı'dan aldığı ve hiçbir güce karşı sorumlu olmaksızın halkını sınırsız yetkilerle yönettiği yönetim biçimidir. Örneğin, Fransız Devrimi öncesi Fransa kralları bu anlayışla ülkeyi yönetmiştir.

Sanayi ve ticaretin gelişmesiyle zenginleşen, bankacılar, tüccarlar ve sanayicilerden oluşan, feodal dönemin ardından siyasal hayatta da söz sahibi olmak isteyen orta ve üst sınıftır. Örneğin, Fransız Devrimi esas olarak burjuvazinin önderliğinde gerçekleştirilmiştir.

Fransız toplum yapısında asiller ve ruhban sınıfı dışında kalan, köylülerden burjuvalara, işçilerden esnafa kadar nüfusun büyük çoğunluğunu oluşturan ayrıcalıksız sınıftır. Örneğin, Fransa'daki tüm vergileri bu sınıf ödemiştir.

Devlet iktidarını oluşturan yasama, yürütme ve yargı güçlerinin birbirinden bağımsız olması ve birbirini dengelemesi gerektiğini savunan demokratik ilkedir. Örneğin, Montesquieu 'Kanunların Ruhu' adlı eserinde bu ilkeyi savunmuştur.

Fransız Kurucu Meclisi tarafından 26 Ağustos 1789'da kabul edilen; insanların özgür ve haklar bakımından eşit doğduğunu, egemenliğin ulusa ait olduğunu ve temel hakların dokunulmazlığını ilan eden 17 maddelik evrensel belgedir. Örneğin, bu bildiri tüm dünyadaki demokratik rejimler için referans noktası olmuştur.

Hükümdarın yetkilerinin bir anayasa ve halkın seçtiği parlamento tarafından sınırlandırıldığı yönetim biçimidir. Örneğin, Fransa'da 1791 Anayasası ile bu rejime geçilmiştir.

1815 Viyana Kongresi ile Avrupa'da eski düzeni ve hanedanlıkları yeniden kurmak amacıyla başlatılan, 1815-1830 yılları arasındaki dönemi kapsayan siyasi süreçtir. Örneğin, bu dönemde Kutsal İttifak ve Dörtlü İttifak kurulmuştur.

1815 yılında Rusya, Avusturya ve Prusya arasında Viyana Kongresi düzenini korumak ve liberal ayaklanmaları bastırmak amacıyla kurulan bağlaşmadır. Örneğin, bu ittifakın asıl hedefi Fransız Devrimi'nin getirdiği düşüncelere karşı mutlakiyetçi anlayışı güçlendirmektir.

Prens Meternich'in girişimiyle İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya arasında kurulan ve liberal düşüncelerin yayılmasını silah gücüyle durdurmayı amaçlayan ittifak sistemidir. Örneğin, bu sistem Yunan isyanına bazı devletlerin destek vermesiyle büyük bir çatlak almıştır.

Fransa'da kralın özgürlükleri kısıtlayan emirlerine karşı Paris sokaklarında başlayan ve tüm Avrupa'ya yayılarak Belçika'nın bağımsızlığını kazanmasını sağlayan liberal ayaklanmalar dalgasıdır. Örneğin, bu devrimler Restorasyon Dönemi'ni kapatmıştır.

Sanayi Devrimi sonrasında ortaya çıkan işçi sınıfının hak arayışları, sosyalist akımlar, liberal reform talepleri ve ulusçuluk hareketlerinin etkisiyle tüm Avrupa'da patlak veren devrimler dalgasıdır. Örneğin, bu devrimler sonucunda Fransa'da II. Cumhuriyet ilan edilmiştir.

Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya arasında 1882 yılında kurulan ve I. Dünya Savaşı'nda merkezi devletler bloğunu oluşturan askeri ve siyasi anlaşmadır. Örneğin, Almanya'nın Fransa'ya karşı güvenlik arayışı bu ittifakın kurulmasında etkili olmuştur.

Fransa, İngiltere ve Rusya arasında 1891-1907 yılları arasında uzun anlaşmazlıklar sonucunda oluşturulan ve I. Dünya Savaşı'nda müttefik devletler bloğunu oluşturan antlaşmadır. Örneğin, Almanya'nın güçlenmesine karşı Fransa bu ittifakın kurulmasında öncülük etmiştir.