Ünite 6: Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Siyasi Yapılanma (1920-1923) — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
23 Nisan 1920'de açılan TBMM'nin "Güçler Birliği" ilkesini benimsemesinin devlet yönetiminde ve yasama-yürütme süreçlerinde nasıl bir pratik sonuç yarattığını araştırınız.
Yanıt / ipucu
Güçler birliği ilkesi, yasama ve yürütme yetkilerinin tek elde (Meclis'te) toplanmasını sağlayarak savaş döneminde hızlı ve kararlı kararlar alınmasına zemin hazırlamıştır. Meclis içinden seçilen heyetin hükümet işlerini yürütmesi bu pratiğin somut örneğidir.
Alıştırma 2myders hazırladı
1921 Anayasası'nın vilayetlere ve nahiyelere "muhtariyet" (özerklik) veren yerinden yönetim anlayışını, günümüzün idari yapılanmasıyla karşılaştırarak bir değerlendirme metni yazınız.
Yanıt / ipucu
1921 Anayasası'nda dış politika, adli ve askeri alanlar dışındaki eğitim, sağlık gibi hizmetlerin Vilayet Şuralarına bırakılması yerel katılımı artırmıştır. Günümüz Türkiye'sindeki merkeziyetçi idari yapı ile bu dönemin özerk yerel şuralarını yetki dağılımı açısından karşılaştırabilirsiniz.
Alıştırma 3myders hazırladı
TBMM içinde ortaya çıkan Birinci ve İkinci Grup arasındaki temel fikir ayrılıklarını ve bu grupların yeni devletin rejim tartışmalarındaki rollerini tartışınız.
Yanıt / ipucu
Birinci Grup (Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu) hızlı ve merkezi kararlarla süreci yönetmeyi hedeflerken, İkinci Grup otokratik eğilimlere karşı çıkarak meclis denetimini savunmuştur. Bu iki grubun varlığı, en zor koşullarda bile demokratik tartışma kültürünün işlediğini gösterir.
Alıştırma 4myders hazırladı
Halk Fırkası'nın 8 Nisan 1923'te yayınladığı "Dokuz Umde" bildirisinde yer alan maddeleri inceleyerek, bu ilkelerin dönemin halkının hangi acil ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarına çözüm aradığını örneklerle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Dokuz Umde'de yer alan aşar vergisinin düzeltilmesi, mahkemelerin ıslahı ve askerlik süresinin kısaltılması gibi maddeler doğrudan köylünün ve halkın günlük yaşamını rahatlatmayı amaçlamıştır. Bu vaatlerin halkın savaştan sonraki ekonomik yükünü hafifletmedeki rolünü irdeleyebilirsiniz.
Alıştırma 5myders hazırladı
TBMM'nin ilk dönem milletvekillerinin mesleki ve eğitim profili (yükseköğrenim oranı, sivil-asker-din adamı dağılımı) ile ilgili verilen verileri kullanarak meclisin temsil kabiliyetini uygulama odaklı olarak analiz ediniz.
Yanıt / ipucu
Meclis üyelerinin farklı meslek gruplarından oluşması ve yüksek oranda eğitimli bireyler barındırması, yapının sadece askeri değil toplumsal ve kültürel anlamda da kapsayıcı bir "ihtilal meclisi" karakteri taşıdığını kanıtlar.
