İnfografik
← Ünite 4
Osmanlı Türkçesi 2

Ünite 4: Metin Üzerinde Çalışmalar

Metin Üzerinde Çalışmalar - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 60
Kaptan Kolomb'un Birinci Seferi (899 H./1492)
Kapudan Kolomb, hicri 899 yılı Ağustos ayında Palus şehrinden üç gemiyle hareket ederek otuz üç günde Gumar adasına ulaşmış ve Derya-yı Muhit'e açılmıştır.
Yeni Dünyanın Görülmesi (11 Teşrin-i Evvel)
Seferin otuz beşinci günü olan Teşrin-i Evvel'in 11inci günü sabahı, her tarafı yeşillik ve türlü çeşmelerle süslü düz bir ada görünmüş, gemi halkı şükür ibadeti etmiştir.
Sansalvador Adısının Verilmesi
Yerliler arasında Ganhasnı adıyla bilinen adanın ismi Kapudan Kolomb tarafından değiştirilerek Sansalvador adı verilmiş olup, burası Bahama adalarından biridir.
İspanyolların Karaya Çıkış Merasimi
Kolomb büyük üniformasını giyip kılıcını elinde tutarak yeni diyara ilk ayak basan olmuş, ardındaki İspanyollar Hazret-i İsa'ya hürmeten bir çelipa (haç) dikmiştir.

Anahtar Kavramlar

Sülâsî Mücerred MasdarAsıl kök harfleri üç tane olan ve ek almamış yalın masdar biçimidir. Metindeki 'جزم (cezm)' ve 'جلب (celb)' kelimeleri buna örnek gösterilebilir.
İsm-i FâilBir fiili yapan, gerçekleştiren kişiyi veya özneyi gösteren türetilmiş kelime çeşididir. Metindeki 'كَاشِف (kâşif)' kelimesi keşfeden anlamındadır.
İsm-i MefûlFiilden etkilenen, üzerinde iş yapılan nesneyi veya edilgen durumu bildiren kelime kalıbıdır. Metinde geçen 'مَصْنُوع (masnû‘)' yapılmış anlamındadır.
Cem‘-i MükesserArapçada kuralsız (kırık) çoğul yapısı olup tekil kelimenin harf diziliminin değişmesiyle yapılır. Metindeki 'مَوَاقِع (mevâkı‘)' ve 'بَلَايَا (belâyâ)' bu türdendir.
Mezîdünfih MasdarSülâsî kök üzerine ilave harfler getirilerek türetilmiş ve mastar halinde bulunan kelimelerdir. Metindeki 'اِلْتِمَاس (iltimâs)' kelimesi buna örnektir.
Hurûf-ı MedFarsça ve Arapçada kelime içinde sesleri uzatmak için kullanılan elif, vav ve ye (ا، و، ى) harfleridir. Uzun â, û ve i seslerini verirler.
Vav-ı Ma‘dûleFarsçada hı (خ) harfinin yanında yazıldığı halde okunmayan, harfin okunuşunu genişleten vav harfidir. 'خو' şeklinde yazılan kelimelerde görülür.
MüfredDil bilgisinde tekil isimleri ifade eden, sayıca bir olan varlıkları gösteren kavramdır. Örneğin Farsçadaki 'آب (âb - su)' kelimesi müfreddir.
Cem‘İsimlerin birden fazla varlığı karşılamak üzere çokluk haline getirilmesini ifade eden dil bilgisi terimidir. Canlılar için '-ân', cansızlar için '-hâ' eki alır.
Sıfat-ı Müşebbeheİsimlerin kalıcı niteliklerini, renk ve mizaç gibi sürekli sıfatlarını bildiren Arapça kelime kalıplarıdır.
Mübalağa-i FâilBir işi veya hareketi çokça yapan, abartılı bir şekilde o niteliğe sahip olan kişiyi bildiren kalıptır.
İsm-i TafdîlArapçada üstünlük veya en üstünlük bildiren sıfat kalıplarını ifade eden dil bilgisi terimidir.
Cem‘-i SâlimKelimenin asıl yapısı bozulmadan sonuna düzenli çoğul ekleri getirilerek yapılan kurallı çoğul türüdür.
Kapalı E (Ê)Farsçada kısa i seslerinin umumiyetle i ile e arasında okunduğu ses değeridir. Kelimelerin fonetik telaffuzunda belirgindir.
VokalDil biliminde sesli harfleri ifade eden ve kelimelerin okunmasını sağlayan ses birimleridir. Farsçada a, e, i, o/u sesleridir.
Siyakat Yazı TürüOsmanlı arşiv belgelerinde, özellikle mali kayıtların tutulmasında kullanılan ve Farsça unsurlarla formüle edilmiş özel bir yazı türüdür.
Türetilmiş İsimKök kelimelere çeşitli yapım ekleri getirilerek yeni anlamlar türetilmiş olan isim kategorisidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Yerlilerin İspanyolları Algılayışı

Yerliler; İspanyolların beyaz yüzlerini, kıyafetlerinin süsünü, gemilerini ve toptan çıkan yıldırım gibi parıltılı sesleri görünce onları yukarı âlemden zannetmiştir.

Keşfedilen Yeni Adalar ve Hayt Adası

Kolomb güneye doğru yönelerek Beşaret-i Meryem, Ferdinand ve Vizabella adlarını verdiği adaları bulmuş, ardından Hayt adasında bol miktarda altın elde etmiştir.

Kolomb'un İspanya'ya Dönüşü ve Karşılanması

Kolomb madenler ve tuhaf ağaçlarla birlikte Balos limanına döndüğünde, halk çanlar ve toplar eşliğinde hükümdarlara mahsus törenlerle kendisini karşılamıştır.

Barselona'daki Zafer Alayı

Kral Barselona şehrinde olduğu için Kolomb oraya gitmiş, eyalet halkı kendisini büyük bir coşkuyla karşılamış ve kral ile kraliçe onu çadır altında beklemiştir.

İkinci Seferin Hazırlıkları

Keşfedilen arazinin zapt ve idaresi için Ferdinand ve İzabelle'nin desteğiyle 17 parça gemi ve 1500 yolcuyla ikinci seferin hazırlıkları hızlandırılmıştır.

İkinci Seferin Başlangıç Tarihi

Dokuz yüz hicri yılı Eylülünün 5'inde Kadaks Körfezi'nden demir alınarak yeniden Kanarya Adası'na ve oradan güneye doğru ikinci sefer başlatılmıştır.

Farsça Alfabesindeki Özel Harfler

Farsçada Arap alfabesine ek olarak pî (پ), çî (چ), jê (ژ) ve gâf (گ) harfleri eklenerek toplam 32 harfli bir alfabe yapısı oluşturulmuştur.

Enîs Efendi'nin Amerika Tarihi

Yol sırasında çekilen ıstırapların ayrıntılarının Enis Efendi'nin tercüme ettiği Amerika Tarihi adlı esere bırakıldığı metinde özellikle vurgulanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Farsçada canlı ve zamana ait isimlerin '-ân' ekiyle, cansız isimlerin ise '-hâ' ekiyle çoğul yapıldığını kesinlikle karıştırmayın; sınavda bu ayrım sıkça sorulur.
  • Farsça alfabesine eklenen 4 özel harfin (پ، چ، ژ، گ) hangileri olduğunu ve toplam harf sayısının 32 olduğunu unutmayın.
  • Kelime sonundaki 'he (ه)' harfinin çoğul yapılırken '-gân' ekine dönüşebileceği kuralına dikkat edin.
  • Kaptan Kolomb'un sefer detayları, tarihleri ve adların (Sansalvador, Ganhasnı, Hayt vb.) hangi coğrafi bölgelere ait olduğunu iyi ezberleyin.
  • Hurûf-ı med (uzatma harfleri) ile vav-ı ma‘dûle kavramlarının tanım ve işlevlerini karıştırmayacak şekilde tekrar edin.
  • Siyakat yazı türünün Osmanlı arşivlerinde malî kayıtlar için kullanıldığını ve Farsça unsurlarla formüle edildiğini unutmayın.