Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Tarih Lisans Programı » Rusya Tarihi

Ünite 3: Moskova Knezliğinin Yükselişi — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 24 kelime var.

1 / 240 doğru

Altın Orda hanları tarafından Rus knezlerine verilen ve onların büyük knezlik makamını tescil eden resmi yetki belgesidir. İvan Kalita, Tver isyanını bastırarak bu yarlığı almış ve vergi toplama yetkisini ele geçirmiştir.

Keşiş Hareketi — Altın Orda döneminde Rus kilise hayatında görülen, bütünüyle içe dönük ve kuzeydeki ormanların en ücra bölgelerine kadar çok sayıda manastır ile kilisenin kurulmasıyla sonuçlanan dini gelişmedir. Örneğin Radonejli Aziz Sergius’un kurduğu Kutsal Üçlü Manastırı bu ••• fikri merkezi olmuştur.

Yarlık — Altın Orda hanları tarafından Rus knezlerine verilen ve onların büyük knezlik makamını tescil eden resmi yetki belgesidir. İvan Kalita, Tver isyanını bastırarak bu yarlığı almış ve vergi toplama yetkisini ele geçirmiştir.

Veçe — Kuzeydoğu Rusya topraklarında (özellikle Novgorod ve Rostov'da) faaliyet gösteren, halkın toplandığı geleneksel halk meclisidir. Moğollara karşı direnişte ve şehir yönetiminde aktif rol oynamış, III. İvan döneminde Novgorod'un ilhakıyla kaldırılmıştır.

Votçina — Ortaçağ Rusya’sında babadan oğla geçen, satılabilen ve miras bırakılabilen özel mülkiyet niteliğindeki toprak sahipliğidir. III. İvan ve ardılları döneminde bu mülkiyet türü sınırlandırılmış, tüm toprakların nihai sahibi Çar ilan edilmiştir.

Pomestye — Çar tarafından devlet memurlarına ve askeri sınıfa (dvoryanlara), yalnızca ömürleri boyunca ve yerine getirdikleri zorunlu askeri hizmet karşılığında tahsis edilen şartlı devlet topraklarıdır. Votçina gibi satılamaz ve miras bırakılamaz.

Üçüncü Roma Teorisi — İstanbul’un 1453’te Türkler tarafından fethedilmesinden sonra Moskova’nın 'Yeni •••' sayılan Konstantinopolis’in yerini alarak Hristiyanlığın ve Ortodoksluğun tek hamisi ve merkezi olduğunu savunan siyasi-dini kuramdır.

Zemskiy Sobor — XVI. ve XVII. yüzyıllarda Rusya’da boyarlar, zadeganlar, din adamları ve zengin şehirlilerin temsilcilerinden oluşan, ilk kez IV. İvan döneminde toplanan ilk Rus parlamentosudur. Çar seçimi, vergi ve dış siyaset gibi temel idari işleri görüşmekteydi.

Streletsi — IV. İvan döneminde (1550) oluşturulan, tüfek ve silahlarla donatılmış, Moskova ve sınır kentlerinde konuşlandırılan daimi piyade askerlerinden oluşan askeri birliklerdir. Daha sonra I. Petro döneminde yenileşme karşıtı ayaklanmaları nedeniyle kaldırılmıştır.

Opriçnina — IV. İvan’ın boyarlara duyduğu güvensizlik sonucunda 1564’te ülkenin üçte birini ayırarak kurduğu, kendisine bağlı özel ordu (opriçniki) ile terör estirdiği kişisel egemenlik ve yönetim alanıdır.

Zemşçina — IV. İvan döneminde opriçnina sisteminin dışında kalan ve geleneksel boyarların yönetimine bırakılan Moskova Devleti topraklarının geri kalan bölümüdür.

Güçlükler Dönemi (Smutnoye Vremya) — Rurik Hanedanı'nın son temsilcisi I. Fyodor’un 1598’de ölümü sonrasında başlayan, kıtlık, taht kavgaları, Düzmece Dmitriy vakaları ve Lehistan-İsveç işgaliyle Rusya'nın varlığını tehlikeye sokan 1603-1613 yılları arasındaki anarşi •••.

Sobornoye Ulojeniye — Çar Aleksey Mihayloviç döneminde 1649 yılında Zemskiy Sobor tarafından kabul edilen, 25 bölüm ve 967 maddeden oluşan kapsamlı imparatorluk kanunnamesidir. Bu kanun köylüleri toprağa bağlayarak kölelik sistemini hukuki teminata almıştır.

Büyük Hizip Hareketi (Raskol) — Patrik Nikon’un Bizans kilise hukukuna dayanarak din kitaplarında ve ayinlerde yaptığı reformlara karşı çıkan gelenekselcilerin (Avvakum öncülüğünde) resmi kiliseden ayrılmasıyla sonuçlanan XVII. yüzyıldaki ••• dini ve sosyal bunalımdır.

Nemetskaya Sloboda (Alman Mahallesi) — Çar Aleksey Mihayloviç tarafından 1652 yılında Moskova’nın kuzeydoğusunda yabancı tüccarlar, askerler ve uzmanlar için kurulan ayrıcalıklı yerleşim mahallesidir. Batılılaşma hareketlerinin odak noktalarından biri olmuştur.

Mestniçestvo — Rusya’da soyluların ve boyarların devlet hizmetindeki görevlere atanırken ailelerinin asalet derecesine (menşe veya şecere) dayanmasını öngören rütbe sistemidir. 1681-1682 yıllarında III. Fyodor döneminde kaldırılmıştır.

Kozak — Merkezi baskıdan kaçarak Don, Volga ve Dinyeper nehirleri çevresinde yerleşen, askeri teşkilata sahip, ataman seçen ve sınır boylarını koruyan özgür silahlı halk topluluktur. Stenka Razin ve Yermak gibi figürler bu topluluktan çıkmıştır.

Ak Sloboda — Şehirlerde büyük feodallere ve özellikle manastırlara ait olan, vergilerden muaf tutulan toprak parçalarıdır. 1649 reformuyla bu muafiyetler kaldırılarak şehir halkı tamamen devlet denetimine alınmıştır.

Prikaz — Moskova Knezliği ve Çarlık Rusyası’nda idari işleri, maliyeyi ve adliyeyi yürütmek üzere kurulan merkezi devlet daireleridir. XVII. yüzyılda sayıları 80 civarına ulaşmıştır.

Rada — Ukrayna’da askerlerin ve sivil iktidar temsilcilerinin katılımıyla toplanan, Pereyaslav’da (1654) Rusya’ya bağlanma kararının alındığı meclis ve halk meclisi türüdür.

Dvoryan — Moskova'nın büyümesiyle birlikte devlet topraklarını (pomestye) geçici olarak elinde tutan ve Çar’ın hizmetinde yükselen yeni askeri ve soylu sınıftır.

Düzmece Dmitriy — Güçlükler Dönemi'nde ortaya çıkan, IV. İvan’ın ölen oğlu ••• olduğunu iddia ederek Lehlilerin desteğiyle Moskova’da kısa süreliğine Çar seçilen macera sever figürlerdir.

Hansa Birliği — Kuzey Avrupa’daki Alman tüccarların oluşturduğu ticaret •••. III. İvan, Novgorod’u ele geçirdikten sonra 1490’da ••• tüccarlarını ülkeden çıkararak batı ticaretini sınırlandırmıştır.

Slav-Yunan-Latin Akademisi — XVII. yüzyılın sonlarında Moskova’da açılan, Lihud kardeşlerin yönetiminde sanat, felsefe ve teoloji eğitimi vererek Avrupai tipte yüksek öğretim ihtiyacını karşılamayı amaçlayan üst düzey okuldur.

Desyatinnaya Paşnya — Sibirya’ya göç eden köylülerin ektiği ve karşılığında Çarlık yönetiminden tavizler aldığı devlet topraklarıdır.