İnfografik
← Ünite 10
Tarih Metodu

Ünite 10: Cumhuriyet Tarihi Kaynakları

Cumhurbaşkanlığı Arşivi'nin Kuruluşu
1954 yılında Cumhurbaşkanı Celal Bayar döneminde Gelen Evrak Kalemi'nde bir birim olarak kurulmuştur. 1980'li yıllara kadar sistemli bir idari yapıya kavuşamamış olup, günümüzde yaklaşık 1,5 milyon belge içermektedir ve en eski belge 1908 tarihlidir.
ATASE Arşivi'nin Kapsamı
Temelleri 29 Mart 1916'daki Tarih-i Harp Şubesi'ne dayanan arşiv, en eskisi Kırım Savaşı'na (1853-1856) ait olan yaklaşık 8 milyon belgeye ev sahipliği yapar. Atatürk Koleksiyonu, İstiklal Harbi ve Kore Savaşı gibi kritik dönem tasniflerini barındırır.
Nutuk'un Sunum Süresi
Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2. Büyük Kurultayı'nda 15-22 Ekim 1927 tarihleri arasında toplam 36 saat 31 dakika süren tarihi bir konuşma yapmış ve bu konuşma Nutuk adıyla kitaplaştırılmıştır.
İrade-i Milliye Gazetesi
Milli Mücadele'nin sesini halka duyurmak amacıyla Mustafa Kemal'in yönlendirmesiyle 14 Eylül 1919'da Sivas'ta yayın hayatına başlayan ve ulusal direnişin ilk basın organlarından biri olan gazetedir.

Anahtar Kavramlar

Cumhuriyet ArşiviDevlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’ne bağlı olarak Ankara’da bulunan; Milli Mücadele, TBMM Hükümeti ve Cumhuriyet dönemine ait Bakanlar Kurulu kararları, kararnameler ve devrim belgelerini muhafaza eden bilimsel arşiv birimidir.
ATASE ArşiviGenelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Dairesi Başkanlığı Arşivi'dir; en eskisi Kırım Savaşı dönemine ait olan 8 milyon dolayında askeri ve siyasi belgeyi barındıran kritik bir askeri arşivdir.
DüsturCiltler halinde yayımlanan ve her bir cildi bir yıl içinde çıkarılan kanun, tüzük, yönetmelik ve içtihadı birleştirme kararlarını kapsayan resmi hukuki yayın serisidir.
Meclis Zabıt CerideleriParlamentonun yasama faaliyetlerini, kanun tasarılarının tartışmalarını, önergeleri ve oylamaları içeren resmi tutanak dergileridir; ülkenin demokrasi tarihine ışık tutar.
Takvim-i VekayiOsmanlı Devleti döneminde çıkarılan ilk Türkçe resmi gazetendir; Mütareke döneminde İstanbul Hükümetlerinin icraatları ve Anadolu direnişine yaklaşımlarının öğrenilmesinde başvurulan bir kaynaktır.
YüzelliliklerMilli Mücadele sırasında işgalci güçler ve İstanbul Hükümeti ile işbirliği yaptığı gerekçesiyle 1 Haziran 1924 tarihli kararnameyle vatandaşlıktan atılıp yurt dışına sürgün edilen 150 kişidir.
Takrir-i Sükun KanunuŞeyh Sait İsyanı sırasında 4 Mart 1925'te İsmet Paşa Hükümeti tarafından çıkarılan; hükümete geniş yetkiler vererek toplumsal düzeni bozan yayınların durdurulmasını ve sorumluların İstiklal Mahkemelerine sevkini öngören kanundur.
Heyet-i Temsiliye TutanaklarıSivas Kongresi'nden sonra icra organı gibi çalışan Heyet-i Temsiliye'nin komutanlar ve sivil kişilerle 16-28 Kasım 1919 tarihleri arasında yaptığı toplantıların kararlarını ve stratejilerini içeren belgesel kaynaktır.
Medeni BilgilerAfet İnan tarafından 1930'da ortaokullar için hazırlanan; devlet ile vatandaşın karşılıklı ödevlerini ve haklarını anlatan, içeriğinde Atatürk'ün el yazılarının ve düşüncelerinin bulunduğu ders kitabıdır.
Kadro DergisiYakup Kadri ve Şevket Süreyya Aydemir gibi isimler tarafından 1932-1934 yılları arasında yayımlanan; kapitalizm ve komünizmin yanında üçüncü bir yol olarak Kemalizm'i savunmayı amaçlayan fikir dergisidir.
Sicill-i KavaninSarkis Karakoç tarafından 1926'dan itibaren yayımlanmaya başlanan; Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin Meclis kararlarını, kanunlarını ve kararnamelerini içeren 64 ciltlik eserdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Yüzellilikler Sürgünü

Milli Mücadele sırasında işgal güçleriyle işbirliği yaptığı ve TBMM otoritesini sarsmaya çalıştığı suçlamasıyla aralarında Ali Kemal gibi isimlerin de bulunduğu 150 kişi, 1 Haziran 1924 tarihli kararnameyle vatandaşlıktan çıkarılarak yurt dışına sürülmüştür.

Takrir-i Sükun Kanunu Tarihi

Şeyh Sait İsyanı'nın bastırılması ve toplumsal düzenin sağlanması amacıyla 4 Mart 1925 tarihinde İsmet Paşa Hükümeti tarafından çıkarılan üç maddelik bu kanun, Türkiye'de tek parti yönetiminin sertleşme sürecini başlatmıştır.

Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi

15 Nisan 1942'de Ankara Üniversitesi DTCF'ye bağlı olarak kurulan enstitü arşivinde; Milli Mücadele ve Cumhuriyet dönemine ait 90 bin belge, fotoğraf, film ile İrade-i Milliye ve Hakimiyet-i Milliye gibi gazete koleksiyonları bulunmaktadır.

TBMM Gizli Celse Zabıtları

Kamuoyunun bilmesinde sakınca görülen ve açıklanması ulusal çıkarlara zarar verebilecek hassas görüşmelerin kaydedildiği 1920-1934 yılları arasındaki meclis oturumlarıdır ve 4 cilt halinde yayımlanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Arşiv belgelerinin tasnif tarihlerine dikkat edin; özellikle ATASE arşivindeki en eski belgenin Kırım Savaşı'na (1853-1856) ait olduğu sık sorulan bir detaydır.
  • Nutuk'un kapsamını ve okunma yerini karıştırmayın; Nutuk, CHP'nin 2. Büyük Kurultayı'nda okunmuştur ve 1919-1927 yılları arasındaki dönemi kapsar.
  • Resmi yayınlar kategorisindeki Düstur, Sicill-i Kavanin ve Kavanin Mecmuası gibi eserlerin temel işlevlerinin kanun ve meclis kararlarını derlemek olduğunu unutmayın.
  • Anı kitaplarının sübjektif (taraflı) olduğu gerçeğini göz ardı etmeyin; sınavda anıların tenkide tabi tutulmadan doğrudan mutlak gerçek gibi kullanılamayacağı sıkça vurgulanır.
  • Milli Mücadele basınının ikiye ayrıldığını (İstanbul ve Anadolu basını) ve İstanbul basınının kendi içinde destekleyenler ile karşı çıkanlar olarak bölündüğünü iyi kavrayın.
  • Medeni Bilgiler kitabının Afet İnan tarafından hazırlandığını ancak üslup ve düşüncelerin Atatürk'e ait olduğunu sınav soruları için not edin.