Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » 16. Yüzyıl Türk Edebiyatı

Ünite 3: Türk Edebiyatının İki Zirve Şairi: Fuzulî ve Bakî — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 18 kelime var.

1 / 180 doğru

Aruz kalıplarını tutturmak amacıyla uzun okunan bir ünlü harfi kısa okuma hatasıdır. Başarılı divan şairleri bu kusurdan kaçınmışlardır.

Cönk — Halk şairlerine ait şiirlerin toplanıldığı, genellikle ince ve uzun dikdörtgen biçiminde olduğu için 'dana dili' de denilen el yazması defterlerdir. Fuzulî'nin şiirlerine bu defterlerde sıklıkla rastlanması halk tarafından da benimsendiğini gösterir.

Maktel — Genellikle Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehit edilişini ve yaşanan acı olayları anlatan eserlere verilen genel addır. Fuzulî’nin 'Hadikatü’s-Süeda' adlı eseri bu türün en önemli örneklerindendir.

Tazmin — Bir şairin, başkasına ait bir mısra yahut beyti alıp kendi şiirinde değiştirmeden veya uyarlayarak aynen kullanması sanatıdır. Zatî'nin genç Bakî'nin bir beytini ••• etmesi divan edebiyatında şaşkınlık uyandırmıştır.

Cülusiye — Divan şairlerinin yeni bir padişahın tahta çıkışı dolayısıyla yazdıkları tebrik ve övgü şiirleridir. Bakî, II. Selim’in tahta çıkışını tebrik etmek amacıyla ••• kaleme almıştır.

Caize — Şairlerin devlet ileri gelenlerine, vezirlere veya padişahlara sundukları övgü ve kasidelere karşılık olarak aldıkları para veya değerli hediyelere verilen isimdir.

Sahn Müderrisi — Fatih Sultan Mehmet’in yaptırdığı •••-ı Seman medreselerinde görev yapan müderrislere verilen yüksek unvandır. ••• medreseleri dönemin en yüksek dereceli eğitim kurumlarındandır.

Remil — Kum taneleri, sayılar veya birtakım özel işaretler kullanarak gaiptten haber verme, fal bakma ve geleceği yorumlama işidir. Zatî, İstanbul’daki dükkanında ••• yaparak geçimini sağlamıştır.

Salyâne — Osmanlı devlet teşkilatında bazı görevlilere ve şairlere yıllık olarak ödenen düzenli ücrettir. Zatî, padişahın şairlere dağıttığı ••• ile geçinmiştir.

Tevliyet — Osmanlı'da vakıfların idaresi, işlerinin yürütülmesi ve gözetilmesi görevine verilen ad olup, padişahlar tarafından bazı şairlere tevcih edilmiştir.

Surname — Şehzadelerin sünnet düğünleri veya sultanların evlilik törenleri gibi büyük saray şenliklerini ve merasimlerini tasvir eden divan edebiyatı nazım türüdür.

İmale — Aruz vezniyle şiir yazarken kısa okunan bir ünlü harfi uzun okutarak vezne uydurma kusurudur. Fuzulî ve Bakî gibi büyük ustaların şiirlerinde ••• ve zihaf yok denecek kadar azdır.

Zihaf — Aruz kalıplarını tutturmak amacıyla uzun okunan bir ünlü harfi kısa okuma hatasıdır. Başarılı divan şairleri bu kusurdan kaçınmışlardır.

Sehl-i Mümteni — İlk bakışta çok kolay söylenmiş gibi görünen ancak başkaları tarafından aynısının söylenmesi (taklit edilmesi) son derece güç olan, derin anlam barındıran sanatlı söyleyiş biçimidir.

Tevriye — Birden fazla gerçeğe yakın anlamı olan bir sözcüğün, yakın anlamını söyleyip uzak anlamını kastetme sanatıdır. Bakî şiirlerinde bu sanatı ustalıkla kullanmıştır.

Hüsn-i Talil — Gerçekte var olan doğal bir olayı, olağan dışı, güzel ve hayali bir sebebe bağlayarak açıklama sanatıdır. Fuzulî ve Bakî gazellerinde bu sanata sıkça yer vermiştir.

Leff ü Neşr — Söz arasında daha önce söylenen birkaç kavramla ilgili benzerlikleri veya zıtlıkları uyumlu bir sırayla sonraki mısralarda sıralama sanatıdır.

Tecrit — Şairin kendi şahsını, sanki dışarıda başka bir kişiden bahsediyormuş gibi soyutlayarak şiirinde anması veya konuşturması sanatıdır.

Şehrengiz — Osmanlı şehirlerinin güzelliklerini, mabetlerini, doğasını ve özellikle o şehirde yaşayan güzel insanları anlatan manzum mesnevi türüdür. Zatî’nin Edirne •••'i bu türün ilklerindendir.