Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Sıra Sizde 1
Dinî-tasavvufî nitelikteki mesnevilerde olay örgüsünün çok az ve sınırlı olmasının sebepleri neler olabilir?
Kitabın yanıtı
Bu tür mesnevilerde amaç eğlendirmek, şaşırtmak değildir. Okuyanlara dinî bilgiler, tasavvufî öğretiler kazandırmak ve ahlakî öğütler vermektir. O yüzden de verilmek istenen mesajın doğrudan aktarılabilmesi için kurgusal unsurlar gibi gereksiz görülen hususlardan arındırılmış bir şekilde doğrudan öğüt verilir.
Sıra Sizde 2
Tarihî ve destanî mesnevilerin Osmanlı toplumundaki işlevleri hakkında bilgi veriniz.
Kitabın yanıtı
Tarihsel kişileri ve olayları konu edinen mesnevileri iki grupta ele almak mümkündür. Bunlardan birincisi Selimname ve Süleymanname isimleriyle padişahlar etrafında dönemin tarihini ortaya koyan eserlerdir. Bunlar bir yönleriyle resmî tarih yazıcılığı anlayışıyla hazırlanmışlardır. Bu yönleriyle de yazıldıkları dönemin resmi tarih anlayışını yansıtırlar. İkinci grup ise padişah, devlet adamları ve sınır boylarındaki akıncıların kahramanlık hikâyelerinin işlendiği mesnevilerdir. Fetihname ve gazavatname başlıkları altında değerlendirilen bu mesnevilerde kahramanların hayatları mitolojik unsurlarla birlikte yeniden kurgulanarak menkıbe haline getirilir. Bu yönleriyle de toplumda gaza ruhunu canlı tutmaya yönelik bir amaca hizmet ederler.
Sıra Sizde 3
Şehrengizler hakkında bilgi veriniz.
Kitabın yanıtı
İlk örnekleri XVI. yüzyılda görülmeye başlayan şehrengizler, Fars edebiyatındaki “şehrâşûb” türündeki eserlerden hareketle Türk edebiyatının ürettiği bir şiir türüdür. Şehrengizlerde bir şehrin güzelleri ve güzellikleri övülür. Çoğunlukla mesnevi nazım şekliyle yazılan şehrengizlerin zaman zaman başka nazım şekilleriyle yazıldığı da olmuştur. Tahmis nazım şekliyle yazılan Camî’nin Manisa Şehrengizi ile muhammes nazım şekliyle kaleme alınan Ravzî’nin Edincik Şehrengiz’i bunlardandır.
Mesihî ve Zatî’nin Edirne için yazdıkları şehrengizler bu türün ilk örnekleridir. Manisalı Camî’nin ve Derzizade Ulvî’nin Manisa için yazdıkları şehrengizler, Lamiî Çelebi’nin Bursa Şehrengizi, Vizeli Behiştî’nin Bursa ya da Vize için yazdığı şehrengiz, Bursalı Rahmî’nin Yenişehir Şehrengizi, Gelibolulu Mustafa Âlî’nin Gelibolu Şehrengizi türün XVI. yüzyılda yazılmış örneklerindendir.
Sıra Sizde 4
Hasb-i Hâl ve Sergüzeştnâme türü hakkında bilgi veriniz.
Kitabın yanıtı
Şairlerin kendi başından geçen olayları, zamandan ve talihten şikâyetlerini çoğunlukla başka bir kahraman üzerinden dile getirdikleri eserlerdir. Molla Maşîzade Fikrî Dervîş’in Ebkâr-ı Efkâr, Safî’ninHasbihâl’i, Muyî’nin Nalan u Handan’ı, Sevadî’nin Hâlname-i Sevâdî’si, Zaifî’nin Sergüzeştnâme-i Zaifî’si, Bursalı Celilî’nin Hecrnâme’si bu dönemde mesnevi nazım şekliyle kaleme alınmış hasbihallerdendir.
