Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » 16. Yüzyıl Türk Edebiyatı

Ünite 7: 16. Yüzyıl Mesnevileri-2 — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Mahzenü'l-Esrar — Genceli Nizamî'nin yazdığı ve XVI. yüzyılda Türk edebiyatındaki dinî-tasavvufî mesneviler için temel model kabul edilen eserdir. Ahmed-i Rıdvan tarafından Türkçeye uyarlanmış, sonrasında Derviş Hayalî ve Gelibolulu Âlî gibi şairler tarafından örnek alınmıştır.

Selimname — Yavuz Sultan Selim'in hayatını, kısa saltanatındaki zaferlerini ve askerî mücadelelerini merkeze alarak yazılan tarihî mesnevi türüdür. Üsküplü İshak Çelebi, Şükrî-i Bitlisî ve İdris-i Bitlisî gibi şairler bu türde eserler vermiştir.

Süleymanname — Kanunî Sultan Süleyman'ın yaklaşık yarım asırlık saltanatını, seferlerini ve başarılarını anlatan tarihî mesnevi türüdür. Hadidî ve Tatavlalı Mahremî gibi yazarlar bu türde eser kaleme almıştır.

Gazavatname — Osmanlı akıncılarının ve devlet adamlarının sınır boylarındaki gazi/akıncı mücadelelerini dinî, mitolojik ve menkıbevî unsurlarla harmanlayarak anlatan mesnevi türüdür. Priştineli Baharî'nin 'Fetihname-i Engerus'u bu türün örneğidir.

Sûrnâme — Osmanlı padişah ve şehzadelerinin sünnet, düğün ve doğum gibi görkemli merasimlerini edebî imkânlarla anlatan mesnevi türüdür. Gelibolulu Âlî'nin 'Câmi’u’l-Buhur der-Mecalis-i Sur' adlı eseri bu türün en önemli örneğidir.

Şehrengiz — Fars edebiyatındaki 'şehrâşûb' türünden hareketle geliştirilen, bir şehrin güzellerini, gezilip görülecek yerlerini, esnafını ve coğrafi özelliklerini öven şiir türüdür. Genellikle mesnevi nazım şekliyle yazılmıştır.

Hasbihâl — Şairlerin kişisel sorunlarını, zamandan ve talihden şikâyetlerini ya da başlarından geçen aşk ve macera olaylarını birinci ağızdan dile getirdikleri mesnevi türüdür. Molla Maşîzâde'nin 'Ebkâr-ı Efkâr'ı buna örnektir.

Sergüzeştname — Şairlerin gençliklerinden yaşlılıklarına kadar başlarından geçen yolculukları, sıkıntıları, hapis hayatı veya ilginç olayları anlattıkları otobiyografik karakterli mesnevi türüdür. Şirvanlı Sevâdî ve Zaifî bu türde eser yazmıştır.

Sakiname — Eğlence meclislerini, içki kültürünü ve bu meclislerin terminolojisini işleyen mesnevi ya da kaside nazım şeklindeki eserlerdir. Edirneli Revânî'nin 'İşretnâme'si Anadolu sahasındaki ilk örneğidir.

Alegorik Anlatım — Soyut kavramların, fikirlerin veya tasavvufî gerçeklerin kişileştirilerek somut olaylar ve semboller vasıtasıyla anlatılmasıdır. Lamiî'nin 'Gûy u Çevgân' mesnevisi bu anlatımın tipik bir örneğidir.

Pendname — Doğrudan ahlâkî öğütler veren, dinî ve tasavvufî nasihatler içeren mesnevi türüdür. Güvahî'nin 1526 yılında yazdığı Pendname bu türün çok okunan örneklerindendir.

Mehekname — Bursalı Celîlî tarafından yazılan, altın, gümüş ve mihenk taşı arasındaki ilişkiden yola çıkarak şairin değerinin bilinmeyişini sembolik bir dille anlattığı küçük mesnevidir.

İşretnâme — Edirneli Revânî tarafından yazılan, Anadolu sahasında sakiname türünün ilk örneği kabul edilen 694 beyitlik mesnevidir.