Ünite 3: Karahanlı Dönemi Türk Edebiyatı — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Kutadgu Bilig'deki dört ana karakterin (Küntogdı, Aytoldı, Ögdülmiş, Odgırmış) temsil ettiği soyut kavramları listeleyerek, bu karakterlerin bir devlet yönetiminde ve insan hayatında nasıl bir denge oluşturduğunu 1-2 paragraf halinde tartışınız.
Yanıt / ipucu
Küntogdı adalet ve kanunu, Aytoldı kut ve mutluluğu, Ögdülmiş akıl ve bilgiyi, Odgırmış ise akıbet ve zahitliği temsil eder. Bu dörtlü, bireysel erdemler ile devlet yönetiminin felsefi temelini oluşturur.
Alıştırma 2myders hazırladı
Kutadgu Bilig'in günümüze ulaşan Herat (Viyana), Mısır ve Fergana nüshalarının keşif süreçlerini ve hangi kütüphanelerde muhafaza edildiklerini karşılaştırmalı olarak araştırıp özetleyiniz.
Yanıt / ipucu
Herat nüshası Viyana'da, Mısır nüshası Kahire'de bulunmuş, Fergana nüshası ise Zeki Velidi Togan tarafından keşfedilmiştir. Her nüshanın farklı tarihlerde ve farklı alfabelerle kopya edilmiş olması metin tarihi açısından önemlidir.
Alıştırma 3myders hazırladı
Kâşgarlı Mahmud'un 'Dîvânu Lugâti’t-Türk'ü kaleme alma motivasyonlarını, dönemin siyasi ve kültürel atmosferini göz önünde bulundurarak günümüz dil bilimi çalışmalarıyla ilişkilendirip örnekleyiniz.
Yanıt / ipucu
Eser sadece sözlük değil, Türkçenin Arapça ile boy ölçüşebileceğini kanıtlayan ansiklopedik bir kaynaktır. İçerdiği folklorik malzemeler ve mukayeseli yaklaşım modern lehçebilimin ilk temellerindendir.
Alıştırma 4myders hazırladı
Karahanlı döneminde Kur'an-ı Kerim çevirilerinde kullanılan 'satır altı çeviri' yöntemini Türk ve İslam Eserleri Müzesi (TİEM) nüshası bağlamında inceleyerek saf Türkçe kullanımı açısından uygulayınız.
Yanıt / ipucu
Satır altı çeviri, Arapça kelimelerin altına birebir Türkçe karşılıklarının yazılmasıdır. TİEM nüshasında dini terimlerin bile saf Türkçe kelimelerle karşılanması dilin zenginliğini gösterir.
Alıştırma 5myders hazırladı
Edib Ahmed Yükneki'nin 'Atebetü’l-Hakayık' adlı eserinde işlenen temalar (bilginin yararı, dili korumak, cömertlik) ile Kutadgu Bilig'in didaktik yönünü karşılaştıran kısa bir kompozisyon yazınız.
Yanıt / ipucu
Her iki eser de Karahanlı didaktik edebiyatının mahsulüdür; ancak Atebetü’l-Hakayık doğrudan ahlaki ve dini öğütlere odaklanırken Kutadgu Bilig siyasetname özelliği de taşır.
