Ünite 8: XII-XIII. Yüzyıllar Batı Türk Edebiyatı II: XII-XIII. Yüzyıllarda Anadolu’da Gelişen Tasavvufî Türk Edebiyatı — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
XII. ve XIII. yüzyıllarda Anadolu'da Farsça ve Arapçanın resmî ve bilim dili olarak tercih edilme nedenleri ile halkın Türkçe dinî-tasavvufî eserlere yönelme gerekçelerini karşılaştırarak bir analiz yazısı hazırlayınız.
Yanıt / ipucu
Sasanî saray geleneklerinin örnek alınması ve o dönemde yazı dilinin henüz tam gelişmemiş olması Farsça ve Arapçayı öne çıkarırken; Türk nüfusun artması, Moğol istilası ve siyasi çekişmeler gibi dış baskılar halkın kendi dilinde manevi bir sığınak aramasına yol açmıştır.
Alıştırma 2myders hazırladı
Mevlana Celâleddîn-i Rûmî'nin hayatındaki üç büyük dönüm noktasını (aile göçü/Şam karşılaşmaları, Seyyid Burhaneddîn-i Tirmizî'nin yönlendirmesi ve Şems-i Tebrîzî ile buluşması) kronolojik bir sıra takip ederek düşünce dünyasına etkileri açısından örneklendiriniz.
Yanıt / ipucu
Şam'daki âlimlerle karşılaşmaları ilk ufuk açıcı temelleri atmış, Seyyid Burhâneddîn tasavvufi bilgileri pekiştirmiş, Şems-i Tebrîzî ile karşılaşması ise onu derin bir ruhsal etkileşime sokarak tamamen şiire yöneltmiştir.
Alıştırma 3myders hazırladı
Mevlana'nın şiir anlayışındaki şekil serbestliğini (vezin ve kafiye kurallarına sıkı sıkıya bağlı kalmama, musammat örnekleri ve beyitleri dört mısraya dönüştürme tarzını) Horasan ve Irak üsluplarının sentezi bağlamında tartışınız.
Yanıt / ipucu
Mevlana kuralların kayıtlarından rahatsız olmuş, Horasan üslubunu Irak üslubunun muhteva zenginliğiyle birleştirmiştir. Gazellerinde mısra ortası ve sonu kafiyeleriyle beyitleri dört mısra gibi kurarak kendine has yenilikçi bir biçim yaratmıştır.
Alıştırma 4myders hazırladı
Sultan Veled'in babası Mevlana'nın yolundan giderek Mevlevîlik tarikatını kurumsal ve sistematik bir yapıya kavuşturma sürecini, yazdığı Türkçe manzumeler ve mesneviler (İbtidâ-nâme, Rebâb-nâme vb.) üzerinden inceleyiniz.
Yanıt / ipucu
Sultan Veled, babasının vefatından sonra tarikatı Bursa ve Edirne gibi Osmanlı coğrafyasına yaymış; eserlerinde Farsçanın yanı sıra Türkçe şiirlere de yer vererek tarikatın Anadolu halkıyla bütünleşmesini sağlamıştır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Ahmed Fakîh'in 'Çarh-nâme' adlı eseri ile 'Kâ-tâbu Evsâfı Mesâcidi’ş-şerîfe' adlı seyahatname karakterli mesnevisini konuları ve edebî özellikleri yönünden karşılaştırarak bir uygulama raporu düzenleyiniz.
Yanıt / ipucu
Çarh-nâme 83 beyitlik kaside formunda yazılmış olup dünyanın faniliğini ve 1239 sonrası Anadolu'nun kargaşa ortamını eleştirirken; 347 beyitlik diğer eser ise kutsal mekânları tasvir eden ilk hac konulu Türkçe mesnevidir.
