Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Çağdaş Türk Edebiyatları 1

Ünite 5: Türkmen Edebiyatı — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 20 kelime var.

1 / 200 doğru

Oğuz Türklerinin tarihini, efsanelerini ve boy teşkilatını anlatan destanî eserlerdir. Türkmen şairi Nurmuhammed Andalıp bu türde başarılı manzumeler kaleme almıştır.

Aydım — Türkmen halk edebiyatında önemli bir yer tutan, şarkı ve türkü türlerinin genel adıdır. Kendi içinde erkeklere, kadınlara ve çocuklara mahsus pek çok alt türe ayrılır; Türkiye halk edebiyatındaki türkü karşılığıdır.

Erteki — Türkmen halk edebiyatının temel türlerinden biri olup masal anlamına gelmektedir. Halkın yaşayış tarzını, hayal dünyasını ve kültürel birikimini yansıtan sözlü ürünlerdendir.

Atalar sözi — Atasözü anlamına gelen, Türkmen halk edebiyatının köklü ve sözel ürünleri arasındadır. Divânü Lugâti’t-Türk'teki kimi atasözü örneklerinin bazı değişikliklerle Türkmen sahasında yaşaması bu türün köklülüğünü gösterir.

Matallar — Türkmen halk edebiyatında bilmeceler için kullanılan terimdir. Halkın zekâ gelişimini ve söz sanatlarını yansıtan geleneksel kalıplardır.

Monçukatdı — Türkmen gelin kızlarının Nevruz bayramında oyun sırasında söyledikleri takvim şiiri şeklidir. Kızların renginden ayırt edilen boncuklarını suya atarak sevinçli veya hasretli şiirler söylemesi ve maninin boncuk sahibine çıkması esasına dayanır.

Yâ Ramazan — Türkmen halk edebiyatında sadece belli bir zamanda, ••• ayının 15. gecesinde belli bir merasimle söylenen geleneksel şiir ve manilerdir.

Süt Kazan — Türkmen halk edebiyatında uzun süre yağmur yağmadığı zamanlarda rahmet ve yağmur dilemek amacıyla merasimle söylenen özel şiirlerdir.

Zikir Aydımı — Türkmen halk edebiyatında dinî merasimler ve törenler sırasında icra edilen ilahi ve ••• nitelikli şarkılardır.

Klâsik Türkmen Edebiyatı — 18. ve 19. yüzyıllarda şekillenen, kaynağını halk kültüründen alan ve genellikle şiir türünde gelişen edebiyat dönemidir. Bu dönemde şairler ağırlıklı olarak aşk, sevgi, vatan ve ahlak temalarını işlemişlerdir.

Mihenk Taşı — Bir şeyin değerini anlamaya yarayan ölçüt veya bir alanın gelişiminde dönüm noktası olan kişi anlamına gelir. 18. yüzyıl şairi Magtımgulı, Türkmen dilinin edebî dile dönüşmesinde ••• kabul edilir.

Oğuznama — Oğuz Türklerinin tarihini, efsanelerini ve boy teşkilatını anlatan destanî eserlerdir. Türkmen şairi Nurmuhammed Andalıp bu türde başarılı manzumeler kaleme almıştır.

Tahmis — Divan edebiyatında bir gazelin beyitlerinin üstüne başka bir şairin aynı vezin ve kafiyede üçer mısra ekleyerek onu beşerli bentlere (muhammes) dönüştürmesidir. Nurmuhammed Andalıp, Nevaî ve Fuzulî'nin gazellerine ••• yazmıştır.

Cengname — Dinî, tarihi savaşları, kahramanlıkları ve gazilik motiflerini anlatan destanî türdeki eserlerdir. 19. yüzyılda Abdısetdar Kazı, Rus ve İran işgallerini ve savaşları ••• adlı eserinde işlemiştir.

Hiciv — Bir kişiyi, toplumu veya sosyal düzeni eleştirmek, alaya almak amacıyla yazılan yergi türüdür. Memmetveli Kemine, 19. yüzyıl Türkmen edebiyatında ••• tarzdaki şiirleriyle tanınmıştır.

Poema — Çağdaş Türkmen edebiyatında 1950'li yıllardan sonra yaygınlaşan, olay anlatan, destansı ve uzun şiir türüdür. Örnek olarak Aman Kekilov'un 'Söyği' (Sevgi) eseri gösterilebilir.

Aşk Mülkünün Şahı — Türkmen edebiyatında lirizmin yerleşmesine en fazla katkı yapan ve aşk konusunu en usta şekilde işleyen 19. yüzyıl şairi Mollanepes'e verilen unvandır.

Sanavaç — Türkmen halk edebiyatında çocuk aydımları (çocuk şarkıları ve tekerlemeleri) arasında yer alan ritmik ve sözlü ürünlerdir.

Yomaklar ve Değişmeler — Türkmen halk edebiyatında mizah, fıkra ve zekâ oyunlarına dayalı sözlü ürünleri ifade eden kavramdır.

Magtımgulı Ödülü — Türkmenistan'da edebiyat ve sanat alanında üstün başarı gösteren şair ve yazarlara verilen prestijli bir edebiyat •••. Aman Kekilov ve Kerim Gurbannepesov bu ••• kazanmıştır.

Göroğlı Destanı — Türk dünyasının ortak kahramanlık destanlarından biridir. Türkmen halk ve klasik edebiyatını (özellikle Magtımgulı'nın şiirlerini) derinden etkilemiştir.