Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Çağdaş Türk Yazı Dilleri 2

Ünite 5: Kazak Türkçesi — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 25 soru var.

1 / 250 doğru

Jır

Kazak Türkçesindeki halk edebiyatında halk türkülerine verilen ad olup, Batı Türkçesindeki terimlerden farklı olarak sözlü gelenekte yaygın biçimde kullanılır. Örneğin Kazaklar halk türkülerine jır veya ölen derler.

Jır — Kazak Türkçesindeki halk edebiyatında halk türkülerine verilen ad olup, Batı Türkçesindeki terimlerden farklı olarak sözlü gelenekte yaygın biçimde kullanılır. Örneğin Kazaklar halk türkülerine jır veya ölen derler.

Dönüşlülük Zamiri — Kazak Türkçesinde kendi anlamını veren 'öz' kelimesidir ve iyelik ekleriyle çekimlenir. Örnek: özüm (kendim).

Aitlik Eki — Tonsuz ünsüzlerden sonra +qı/+ki, ünlü ve tonlu ünsüzlerden sonra +ğı/+gi şeklinde gelerek yer ve zaman bildiren sıfatlar türeten ektir. Örnek: meydandağı.

Aytısu — Kazak halk edebiyatında akınların karşılıklı olarak atışmasını, şiir yarışması yapmasını ifade eden önemli bir gelenektir.

Koştasu — Daha çok ayrılık ve hasret duygularını terennüm eden, Kazaklar arasında en çok rağbet gören türkü türüdür. Bu türküler vasıtasıyla halk Rus istilasına karşı tepkilerini dile getirmiştir.

İstek Kipi (-ğay) — Kazak Türkçesinde istek çekiminin birinci şeklini oluşturan -ğay, -gey; -qay, -key ekleridir. Örnek: barğaymın (gedeyim).

Represiya — Sovyet döneminde, 1937-1939 yılları arasında yeni rejime ayak uyduramayan Kazak sanatçı ve aydınların katledildiği baskı ve tasfiye hareketidir.

Açık e (ä) — Kazak Türkçesinde bulunan, Türkiye Türkçesindeki e'den daha açık ve geniş, a'ya yaklaşan uzun telaffuz edilen bir ünlüdür. Genellikle ilk hecede yer alır, örneğin 'ädet' veya 'äzır'.

Zarf-fiil (-mAyInşA) — Türkiye Türkçesindeki '-madan' zarf-fiil ekine karşılık gelen, olumsuzluk ve sınırlama bildiren zarf-fiil ekidir. Örnek: almayınşa (almadan).

Birlik Sayı Eki — İsimden isim yapan +Av ekinin 1'den 7'ye kadar olan sayılara gelerek beraberlik ifade etmesidir. Örnek: ekev (ikisi), törtev (dördü).

Hazırlık Dönemi — Çağdaş Kazak edebiyatının XIX. yüzyılda Rus istilası ile başlayan, aydınların Rusça öğrenip Batı edebiyatını tanıdığı ilk dönemidir. Abay ve Çokan Velihanov bu dönemin öncüleridir.

Cümle Başı Bağlaçları — Cümeleleri anlam bakımından birbirine bağlayan bağlaçlardır. Örnek: bırak, degenmen, öytkeni (çünkü).

İsim-Fiil (Hareketi Adı) — Fiillerden hareket adı türeten -(U)v ve -(I)s ekleridir. Örnek: jazuv (yazmak), tartıs (çekiş).

Sıfat-fiil (-Ar, -r) — Geniş zaman sıfat-fiil eki olup nesnelerin geçici hareket vasıflarını karşılar. Örnek: aytar söz (söyleyecek söz).

Son Çekim Edatları — İsim ve isim soylulardan sonra gelerek kelime ile cümledeki diğer unsurlar arasında gramer ilişkisi kuran müstakil kelimelerdir. Örnek: üçün, qaray, deyin.

Niyet Fikirli Gelecek Zaman — Gelecek zamanın -maq(şı), -mek(ş ) ekleriyle yapılan, aynı zamanda istek ve niyet anlamı taşıyan kipidir. Örnek: almaqpın (almak niyetindeyim).

Eşitlik Hâli — Eski Türkçedeki teg benzetme edatının bugün ekleşmiş biçimi olan +dAy/+tAy veya -şA şeklindeki ektir. Örnek: şatırınday (çadır gibi).

Akın — Kazak halk ozanlarına verilen isimdir. Akınlar irticâlen şiir söyler, diğer akınlarla atışır (aytısu) ve halk hikâyeleri ile destanlar anlatırlar.

Üleştirmeli Sayı Sıfatı — Sayıların tekrar edilmesi ve ikinci sayının üzerine ayrılma hâl ek_i (+dAn) getirilmesiyle yapılan sayı sıfatıdır. Örnek: iki ekiden (kişer).

Ünsüz Uyumu — Kelime içerisinde ve eklenme sırasında ünsüzlerin tonluluk-tonsuzluk bakımından gösterdiği uyumdur. Kazak Türkçesinde bu uyum sağlam bir şekilde işler, örneğin 'bızge', 'adamğa'.

Teyis (ti) — Gereklilik kipinin ikinci şeklini kurmak için -uv/-üv iyelik ekli fiil gövdelerinden sonra getirilen ve gereklilik bildiren kelimedir. Örnek: aluvım teyisti.

Coktav — Kazak Türkçesindeki ağıt türünden olan şiirlerin muhtevalarına göre aldığı adlardan biridir. Yestürdüğ ve köñül aytu ile birlikte tasnif edilir.

Yuvarlak Sayı Eki — İsimden isim yapan +dağan/+degen veya +tağan/+tegen eklerinin yuvarlak sayılara gelerek '-larca' anlamı vermesidir. Örnek: ondağan (onlarca).

Vasıta Hâl Eki — Kazak Türkçesinde ekleşmiş şekilde görülen, ünlü ve tonlu ünsüzlerden sonra +menen/+men, z ve j harflerinden sonra +benen/+ben, tonsuzlardan sonra +penen/+pen şeklinde kullanılan hâl ekidir.

İyelik Kökenli Şahıs Ekleri — Fiil çekimlerinde şahsı gösteren, iyelik eklerine benzerlik gösteren ek grubudur. Teklik 1. şahısta -m, çokluk 1. şahısta -k ekleri kullanılır.