Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Osmanlı Türkçesine Giriş 1

Ünite 4: Çeviriyazı — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 23 soru var.

1 / 230 doğru

Elif-i Maksûre

Arapça kelimelerin sonunda yer alan, üstün harekesiyle birlikte 'ye' (ی) harfi üzerinden 'â' şeklinde okunan kısaltılmış ••• işaretidir; Türkçede genellikle '•••' (ا) ile yazılmıştır.

Elif-i Maksûre — Arapça kelimelerin sonunda yer alan, üstün harekesiyle birlikte 'ye' (ی) harfi üzerinden 'â' şeklinde okunan kısaltılmış elif işaretidir; Türkçede genellikle 'elif' (ا) ile yazılmıştır.

Yardımcı İşaretler — Çeviriyazıda söz dizimsel değeri olmayan, sadece yazıya biçim verme ve metni düzenleme amacı taşıyan ayırma işareti (') ve kısa çizgi (-) gibi işaretlerdir.

Tenvin — Arapça kelimelerin sonundaki ünsüzlerin 'un/an/in' şeklinde genizden okunmasını sağlayan işarettir; Türkçe söyleyişte genellikle düşürülmüştür.

Okuma Dili — Osmanlı Türkçesinde yazıya bağımlı olarak gelişen, konuşma dilinden farklı, alıntı kelimelerin orijinal seslerini ve yazının tek şekilli yapısını korumaya çalışan yapay seslendirme dilidir.

Çeviriyazı (Transkripsiyon) — Bir yazı sisteminden başka bir yazı sistemine aktarma işlemidir. Osmanlı Türkçesi bağlamında, Arap harfli metinlerin Latin asıllı yeni Türk alfabesine özel işaretlerle aktarılmasıdır.

Kök — Bir yapım eki almamış, dilin en küçük anlamlı sözlük birimidir. Türkçede isim ve fiil kökleri genellikle tek hecelidir.

Metin Çeviriyazısı Alfabesi — Tarihî metinlerdeki yazım özelliklerini ve dönemin ses değerlerini günümüz alfabesiyle aktarmayı amaçlayan, amaca göre dar veya geniş uygulanabilen sistemdir.

Asıl Noktalama İşaretleri — Nokta, noktalı virgül, iki nokta, soru ve ünlem gibi söz dizimsel değere sahip olan ve özellikle mensur metinlerin anlamlandırılmasında kritik rol oynayan işaretlerdir.

Olağanlaştırma — Eski metinlerin çeviriyazısında, yazım düzensizliklerini gidererek dönemin standart konuşma diline veya günümüz söyleyişine uyarlama işlemidir.

Genizsi n — Küçük dilin geniz yolunu açmasıyla burundan çıkarılan, Türkçeye özgü bir ünsüz sestir; günümüz ortak yazı dilinde normal 'n' sesine dönüşmüştür.

Sesçil (Fonetik) Çeviriyazı — Bir dilin veya ağzın tüm konuşma seslerini ve söyleyiş farklarını en ince ayrıntısına kadar göstermeyi amaçlayan, sadece bilimsel çalışmalarda kullanılan alfabe türüdür.

Çukur l (Kalın l) — Dilin ön kısmının çukurlaştırılıp arka kısmının damağa itilmesiyle çıkarılan kalın karakterli 'l' sesidir; 'almak' kelimesindeki 'l' bu sese örnektir.

Tenkitli Yayım (Kritik Tekst) — Bir eserin mevcut tüm el yazması nüshalarının karşılaştırılarak, aralarındaki farkların gösterilmesi suretiyle asıl metne en yakın biçiminin ortaya çıkarılması çalışmasıdır.

Tıpkıbasım (Faksimile) — Tarihi ve edebi değeri yüksek el yazması veya nadir eserlerin fotoğraf yoluyla bire bir kopyasının basılması işlemidir.

Taban — İsim ve fiil köklerini, yapım ekleriyle genişletilmiş gövdeleri ve ek alabilen birleşik ya da alıntı kelimeleri kapsayan ortak dil bilgisi terimidir.

Düz l (İnce l) — Dil ucunun ön dişlere dokunmasıyla çıkarılan ince karakterli 'l' sesidir; 'bilmek' kelimesindeki 'l' bu sese örnektir.

Ünsüz Benzeşmesi — Türkçede sert ünsüzle biten kelimelere gelen eklerin başındaki yumuşak ünsüzlerin sertleşmesi kuralıdır; eski yazıda bu durum genellikle gösterilmemiştir.

Sağır Kef (Kâf-i Nûnî) — Osmanlı Türkçesinde genizden gelen 'n' (genizsi n) sesini göstermek için kullanılan, üzerinde üç nokta bulunan ancak yazıda noktaları genellikle konmayan 'ك' harfidir.

Tek Şekillilik — Türkçe eklerin, konuşma dilindeki ünlü ve ünsüz uyumlarına bağlı değişimlerine rağmen, yazıda tek bir imla kalıbıyla sabitlenmesi eğilimidir.

Hemze — Arapçada gırtlaksı bir patlama sesini temsil eden ve kelime içindeki konumuna göre farklı kürsülerle yazılan ünsüz harftir.

İkili Çeviriyazı Uygulaması — Aynı metin üzerinde hem yazıya bağımlı okuma dilini hem de doğal konuşma dilini ayrı ayrı göstermeyi amaçlayan transkripsiyon yöntemidir.

Kürsü — Arapça kelimelerin yazımında hemze (ء) işaretinin üzerine veya altına konulduğu elif, vav veya ye gibi taşıyıcı harflerdir.

Transliterasyon — Kaynak metindeki her bir harf ve işareti, hedef alfabedeki tek bir harf veya işaretle bire bir, mekanik olarak karşılama yöntemidir.