Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatı 2

Ünite 2: Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman-II (İkinci Kuşak) — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Ufak Hikâye — Recaizâde Mahmut Ekrem'in Fransız edebiyatındaki 'Nouvelle' ve 'Conte' türlerinden hareketle hikâye için kullandığı terimdir. Romanı büyük bir tabloya benzetirken, ufak hikâyeyi dar ölçüsü nedeniyle minyatüre benzetmiştir.

Çift Zincirli Olay Örgüsü — Ahmet Midhat Efendi'nin Felatun Bey ile Râkım Efendi romanında uyguladığı, Recaizâde Mahmut Ekrem'in de Saime'de denemek istediği ancak bölümleri uzun tutarak başarılı olamadığı ikili olay anlatım tekniğidir.

Yanlış Batılılaşma — Batı kültürünün sadece dış görünüşünü, eğlence ve giyim kuşam tarzını benimseyip özünü anlayamamış tiplerin ele alındığı, Recaizâde'nin Araba Sevdası romanının da temel konumu olan toplumsal problemdir.

Mensur Şiir — Düz yazı biçiminde yazılmış ancak şiirsel duygular, imgeler ve coşkulu bir üslup barındıran metin türüdür. Sami Paşazâde Sezai'nin Küçük Şeyler kitabındaki 'Bir Kitabe-i Seng-i Mezar' adlı metin bu türe örnek gösterilebilir.

Esaret (Kölelik) — 19. yüzyıl sosyal hayatının kanayan yaralarından biri olan, insan alım satımını ve cariyelerin durumunu ifade eden temadır. Sami Paşazâde Sezai'nin Sergüzeşt romanı ve 'Düğün' hikâyesinde merkeze alınmıştır.

Ressam Bakış Açısı — Sami Paşazâde Sezai'nin Sergüzeşt romanında ve tasvirlerinde görülen, dünyayı pasif ve seyirci bir gözle, renk, ışık ve mekân detaylarına büyük bir titizlikle yaklaşarak inceleme yeteneğidir.

Mekân-Psikoloji Paralelliği — Roman ve hikâye kahramanlarının içinde bulunduğu mekânların onların ruh hallerini, kaderini ve iç dünyalarını doğrudan yansıtması veya etkilemesidir. Örneğin Sergüzeşt'te Dilber'in evleri ve Nil nehri bu işlevi görür.

Küçük İnsan — Toplumda yer edinememiş, ezilmiş, sıradan, günlük hayatta kolayca karşılaşılabilen alt tabaka insan tipleridir. Sami Paşazâde Sezai bu tipleri edebiyata taşıyarak kendinden sonraki dönemin öncüsü olmuştur.

Sansür — Tanzimat döneminde devlet yönetimi ve yerleşik düzen ile yenilikçi düşüncelerin çatışması sonucu yazarların eserlerinin yayımlanmasının engellenmesi veya kesintiye uğratılmasıdır; Recaizâde'nin Saime romanı buna uğramıştır.

Romantizm — Duyguların, hayallerin, tabiat tasvirlerinin ve aşırı trajik sonların ön planda olduğu edebi akımdır. İkinci kuşak yazarlar şiirde bu akıma bağlı kalırken romanda realizme yaklaşmışlardır.

Realizm — Gerçekliğe bağlılık, gözlem, insanı ve çevreyi olduğu gibi aktarma ilkesidir. Tanzimat ikinci kuşak yazarlarının hikâye ve romanlarında romantizmden bu anlayışa doğru bir geçiş gözlenir.

Tefrika — Roman veya hikâyelerin gazete veya dergilerde bölümler halinde teker teker yayımlanması sürecidir; örneğin Saime romanı İkdam gazetesinde bu şekilde yayımlanmıştır.

Mukaddime — Eserlerin başında yer alan ön söz veya giriş bölümüdür. Sami Paşazâde Sezai'nin Küçük Şeyler kitabının başında yer alan mukaddime, modern hikâyenin anlayışını özetler.

Rumuzü'l-Edep — Sami Paşazâde Sezai'nin Küçük Şeyler'den sonra 1900 yılında yayımladığı; içinde hikâyeler, anılar ve makalelerin yer aldığı eseridir.