Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatı 2

Ünite 5: Ara Nesil Dönemi Türk Edebiyatının Genel Özellikleri ve Gazete-Dergiler — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Ara Nesil — Eski Divan edebiyatı ile yenilikçi Batı edebiyatı arasında kalan, ne tamamen eski ne de tamamen yeni taraftarı olan, her iki gelenekten de yararlanarak orta yolu seçen ılımlı edebiyatçıların oluşturduğu topluluktur. Örnek olarak Menemenlizâde Mehmet Tahir ve Mehmet Celal bu anlayışın temsilcilerindendir.

Anjambman (Ulantı) — Bir şiirde cümlenin anlam ve yapı bakımından tek bir dizede bitmeyip ikiden fazla mısraya taşması ve sonraki dizelerde devam etmesi tekniğidir. Servet-i Fünun döneminden önce ilk defa Ara Nesil şairleri tarafından, örneğin Mehmet Celal'in 'Tasvîr-i Cânân' şiirinde uygulanmıştır.

Fenni Şiir — Tabiatüstü ve soyut hayallere yer vermeyen, gerçeğe ters düşmeyen, akla uygun ve zevki okşayan tabiat olaylarının şairane bir üslupla ifade edildiği şiir türüdür. Ara Nesil şairleri tarafından pozitif bilim ve rasyonalizm etkisiyle benimsenmiştir.

Tablo Altı Şiir — Tabiat tasviri, çocuk resmi, çiçek, kelebek veya kitap okuyan genç kız gibi görsel tabloların altına ya da yanına, o resmin konusuna uygun olarak yazılan şiir geleneğidir. Ara Nesil şairleri resimleri ilham kaynağı olarak kabul etmiştir.

Kulağa Göre Kafiye — Kafiyenin yazılış ve harf resmine (göze) değil, ses benzerliğine (kulağa) dayanması gerektiği savunan kafiye anlayışıdır. Hasan Asaf’ın Malumat dergisinde yayımlanan 'Burhan-ı Kudret' şiirindeki 'abes' ve 'muktebes' kelimelerinin kafiyelenmesiyle büyük tartışmalara yol açmıştır.

Tefrika — Gazete ve dergilerde roman, hikâye veya makalelerin okuyucuyu dergiye bağlamak amacıyla her gün veya düzenli aralıklarla parça parça yayımlanması işlemidir. Ara Nesil dergilerinde birçok Batılı eser bu yöntemle yayımlanmıştır.

İstibdat Dönemi — II. Abdülhamit’in iktidar yılları boyunca uyguladığı sıkı siyasi denetim, sansür ve baskı rejimini ifade eder. Bu dönemde basın hayatı kısıtlandığı için gazete ve dergiler 'siyasetten başka her şeyden bahseder' kuralıyla çıkmıştır.

Muhadderât — Terakki gazetesinin 1868 yılında kadınlar için çıkardığı, 'tesettürlü ve namuslu müslüman kadınlar' anlamına gelen ilk Türk kadın ekidir. Kadın hakları, eğitim ve evlilik sorunları bu ekte işlenmiştir.

Müntehabât — Edebiyatta seçilmiş parçaların, şiirlerin veya nesirlerin bir araya getirilmesiyle oluşturulan seçki veya antoloji anlamına gelir. Ara Nesil döneminde okul veya okurlar için bu tarz derlemeler yapılmıştır.

Mukaddime — Gazete, dergi veya kitapların başında yer alan, eserin çıkış amacını, yayın politikasını ve izleyeceği yöntemi okuyucuya bildiren ön söz veya giriş yazısıdır. Ara Nesil dergilerinin çoğunda (Örn: Âfâk, Âsâr, Gülşen) mukaddime yer alır.

Letâif-i Âsâr — Terakki gazetesi bünyesinde yayımlanan Türk basın tarihinin ilk mizah gazetesidir. Anlaşılır günlük konuşma diline ve mizahi unsurlara yer vermiştir.

Marazî Hassasiyet — Şair ve yazarların eserlerinde aşırı hüzün, yalnızlık, verem ve ölüm gibi hastalıklı duyarlılık hallerini işlemesidir. Ara Nesil yazarları, toplumun büyük sorunları dururken bu hastalıklı bireysel acılarla vakit geçirilmesini eleştirmiştir.

Encümen — Belirli bir amacı gerçekleştirmek, ilim, kültür veya sanat faaliyetlerini yürütmek için bir araya gelen kurul veya komisyondur. Örn: 'Mir’at-ı Âlem' dergisini çıkaran kurul.

Cümel-i Hikemiyye — Dergi ve gazetelerde Batılı veya Doğulu filozof ve düşünürlerin hikmetli sözlerinin, özdeyişlerinin tercüme edilerek yayımlandığı genel başlıktır. Âfâk dergisinde bu tür çevirilere sıkça rastlanır.

Pozitivizm — Toplumsal ve beşeri olayların tıpkı fen bilimlerinde olduğu gibi gözlem ve deneye dayalı olgularla açıklanabileceğini savunan felsefi akımdır. Beşir Fuat gibi isimler bu akımı benimsemiştir.

İrsâl-i Mesel — Şiirde anlamı güçlendirmek, derinleştirmek ve öğüt vermek amacıyla söze atasözü veya tanınmış hikmetli bir söz katma sanatıdır. Nabizâde Nâzım bu sanatın aşırı kullanımını eleştirmiştir.

Şübbân — Gençler anlamına gelen Arapça kökenli bir kelimedir. Dönemde Muallim Naci etrafında oluşan genç edebiyatçı topluluğuna 'Ukâz-ı Şübbân' denilmiştir.

Meclis-i Mebusan — Osmanlı Devleti’nde 23 Aralık 1876 tarihli Kanun-ı Esasî’ye göre kurulmuş olan ilk parlamenter yasama organıdır. Ara Nesil döneminde kapatılmış ve askıya alınmıştır.