Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türkçe Biçim Bilgisi

Ünite 2: Kelime Türleri — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 18 kelime var.

1 / 180 doğru

Nesnelerin özünde olmayan bir özelliği işaret, sayı, soru veya belgisizlik yoluyla belirten; niteleme sıfatlarından farklı olarak derecelendirilemeyen sıfatlardır. Örnek: 'Bu kitap', 'iki çocuk' ifadelerinde 'bu' ve 'iki' •••.

Biçim Bilgisi (Morfoloji) — Kelimelerin yapısını, köklerini, eklerini ve kelime türetme yollarını inceleyen dil••• dalıdır. Türkçe eklemeli bir dil olduğu için ••• kelimelerin ek alarak cümledeki işlevlerini üstlenmesinde temel rol oynar. Örnek: 'ev-ler-imiz-den' sözcüğündeki eklerin tahlili ••• konusudur.

Açık Kelime Türleri — Sayıca çok fazla olan ve yapım ekleri veya birleşmelerle yeni ••• türetilmesine son derece elverişli olan ••• gruplarıdır. İsimler, sıfatlar, zarflar ve fiiller Türkçede ••• oluşturur. Örnek: 'Güzellik', 'hızlıca' gibi ••• bu ••• sınıftan türetilmiştir.

Kapalı Kelime Türleri — Sayıca az olan ve yeni ••• üretmeye elverişli olmayan, değişimleri çok daha sınırlı ve yavaş gerçekleşen dilbilgisel birimlerdir. Sayılar, zamirler, ünlemler, bağlaçlar ve edatlar ••• grubu oluşturur. Örnek: 'Ve', 'ama', 'ben' sözcükleri ••• sınıftadır.

Basit Kelime — Herhangi bir yapım eki almamış, sadece kökten ibaret olan veya anlam değişikliği yaratmayan çekim eklerinden birini almış •••. Kök hâlindeki bu sözcükler yapı bakımından sadedir. Örnek: 'Anne', 'yol', 'geldim', 'sana' sözcükleri •••.

Türemiş Kelime — Bir kök veya gövdeye yapım eki eklenmesi suretiyle ortaya çıkmış, anlamı veya türü değişmiş olan •••. Yapım ekleri vasıtasıyla yeni kavramlar karşılar. Örnek: 'Yolcu', 'bencil', 'başkan' ••• ••• sözcüklerdir.

Birleşik Kelime — En az iki ••• birleşmesiyle, dilin söz dizimi ve biçim bilgisi kurallarından yararlanılarak yeni anlamları ifade etmek üzere oluşturduğu yapıdır. Örnek: 'Gecekondu', 'çekyat', 'albeni' ••• ••• yapılıdır.

Somut İsim — Beş duyumuzdan en az biriyle algılanabilen, görülebilir veya ölçülebilir bir fiziksel yapısı olan varlıkları karşılayan •••. Örnek: 'Gözlük', 'şişe', 'el', 'ağaç' •••.

Soyut İsim — Fiziksel olarak dokunulamayan, gözle görülemeyen, bir şekle büründürülmesi güç olan duygu, düşünce ve kavramları bildiren •••. Örnek: 'Güzellik', 'inanç', 'sevgi' •••.

Özel İsim — Doğrudan tek bir varlığı, belirli bir şehri, dili, kişiyi veya kurumu gösteren ve diğer benzerlerinden ayıran •••. Yazımda ilk harfleri büyük yazılır. Örnek: 'Türkiye', 'Ankara', 'Mehmet' •••.

Tür İsmi (Cins İsim) — Benzer nitelikteki varlıkların ortak adını bildiren, genel anlam taşıyan isimlerdir. Özel isimlerin aksine her seferinde farklı bir tekil nesneyi genel türü içinde karşılar. Örnek: 'Kavak', 'ceylan', 'bahçe' tür isimleridir.

Niteleme Sıfatı — Bir ismin gösterdiği varlığın özünde olan bir niteliği ya da onunla ilgili kalıcı/geçici bir özelliği gösteren ve derecelendirilebilen sıfatlardır. Örnek: 'Güzel çocuk', 'yeşil yaprak' tamlamalarındaki 'güzel' ve 'yeşil' •••.

Belirtme Sıfatı — Nesnelerin özünde olmayan bir özelliği işaret, sayı, soru veya belgisizlik yoluyla belirten; niteleme sıfatlarından farklı olarak derecelendirilemeyen sıfatlardır. Örnek: 'Bu kitap', 'iki çocuk' ifadelerinde 'bu' ve 'iki' •••.

Zarf (Belirteç) — Herhangi bir çekim eki almadan bir fiili, sıfatı veya başka bir ••• zaman, yer, durum, miktar gibi yönlerden niteleyen isim soylu kelimelerdir. Örnek: 'Hızlı koşuyor' cümlesinde 'hızlı' kelimesi durum •••.

Zamir (Adıl) — İsim olmadıkları hâlde cümle içinde isimlerin, isim öbeklerinin ve hatta cümlelerin yerini tutabilen, işlevce geniş ama sayıca kapalı gruptaki kelimelerdir. Örnek: 'Ali geldi' yerine 'O geldi' denildiğinde 'o' kişi •••.

Dönüşlülük Zamiri — Türkçede şahıs zamirlerinden farklı olarak çekimde iyelik ekleri alan ve cümlede anlamı pekiştirerek ilgili kişiyi vurgulayan 'kendi' sözcüğüdür. Örnek: 'Kendim', 'kendileri' sözcükleri •••.

Fiil (Eylem) — Anlamca hareket, oluş, kılış gösteren, çekim ekleri alarak cümlelerin yüklemi olabilen veya ••• taban oluşturan kelime türüdür. Örnek: 'Koş-', 'sev-', 'al-' sözcükleri ••• kökleridir.

Bağlaç — Tek başlarına nesneye işaret etmeyen, sözlük anlamından ziyade dilbilgisel işleve sahip olan; kelimeleri, öbekleri veya cümleleri birbirine bağlayan görevli kelimelerdir. Örnek: 'Ekmek ile süt' ifadesindeki 'ile' veya 've' •••.

Edat (İlgeç / Son Takı) — Tek başına cümle ögesi olamayan, isim soylu kelimelerin yalın veya durum ekli biçimleriyle birleşerek anlamı güçlendiren ve söz dizimsel ilişkileri kuran son takılardır. Örnek: 'Sabaha dek', 'senin için' ifadelerindeki 'dek' ve 'için' •••.