Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türkçe Biçim Bilgisi

Ünite 2: Kelime Türleri — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 18 soru var.

1 / 180 doğru

Tür İsmi (Cins İsim)

Benzer nitelikteki varlıkların ortak adını bildiren, genel anlam taşıyan isimlerdir. Özel isimlerin aksine her seferinde farklı bir tekil nesneyi genel türü içinde karşılar. Örnek: 'Kavak', 'ceylan', 'bahçe' tür isimleridir.

Tür İsmi (Cins İsim) — Benzer nitelikteki varlıkların ortak adını bildiren, genel anlam taşıyan isimlerdir. Özel isimlerin aksine her seferinde farklı bir tekil nesneyi genel türü içinde karşılar. Örnek: 'Kavak', 'ceylan', 'bahçe' tür isimleridir.

Özel İsim — Doğrudan tek bir varlığı, belirli bir şehri, dili, kişiyi veya kurumu gösteren ve diğer benzerlerinden ayıran isimlerdir. Yazımda ilk harfleri büyük yazılır. Örnek: 'Türkiye', 'Ankara', 'Mehmet' özel isimlerdir.

Kapalı Kelime Türleri — Sayıca az olan ve yeni kelime üretmeye elverişli olmayan, değişimleri çok daha sınırlı ve yavaş gerçekleşen dilbilgisel birimlerdir. Sayılar, zamirler, ünlemler, bağlaçlar ve edatlar kapalı grubu oluşturur. Örnek: 'Ve', 'ama', 'ben' sözcükleri kapalı sınıftadır.

Niteleme Sıfatı — Bir ismin gösterdiği varlığın özünde olan bir niteliği ya da onunla ilgili kalıcı/geçici bir özelliği gösteren ve derecelendirilebilen sıfatlardır. Örnek: 'Güzel çocuk', 'yeşil yaprak' tamlamalarındaki 'güzel' ve 'yeşil' niteleme sıfatıdır.

Birleşik Kelime — En az iki kelimenin birleşmesiyle, dilin söz dizimi ve biçim bilgisi kurallarından yararlanılarak yeni anlamları ifade etmek üzere oluşturduğu yapıdır. Örnek: 'Gecekondu', 'çekyat', 'albeni' kelimeleri birleşik yapılıdır.

Türemiş Kelime — Bir kök veya gövdeye yapım eki eklenmesi suretiyle ortaya çıkmış, anlamı veya türü değişmiş olan kelimelerdir. Yapım ekleri vasıtasıyla yeni kavramlar karşılar. Örnek: 'Yolcu', 'bencil', 'başkan' kelimeleri türemiş sözcüklerdir.

Edat (İlgeç / Son Takı) — Tek başına cümle ögesi olamayan, isim soylu kelimelerin yalın veya durum ekli biçimleriyle birleşerek anlamı güçlendiren ve söz dizimsel ilişkileri kuran son takılardır. Örnek: 'Sabaha dek', 'senin için' ifadelerindeki 'dek' ve 'için' edattır.

Zarf (Belirteç) — Herhangi bir çekim eki almadan bir fiili, sıfatı veya başka bir zarfı zaman, yer, durum, miktar gibi yönlerden niteleyen isim soylu kelimelerdir. Örnek: 'Hızlı koşuyor' cümlesinde 'hızlı' kelimesi durum zarfıdır.

Somut İsim — Beş duyumuzdan en az biriyle algılanabilen, görülebilir veya ölçülebilir bir fiziksel yapısı olan varlıkları karşılayan isimlerdir. Örnek: 'Gözlük', 'şişe', 'el', 'ağaç' somut isimlerdir.

Dönüşlülük Zamiri — Türkçede şahıs zamirlerinden farklı olarak çekimde iyelik ekleri alan ve cümlede anlamı pekiştirerek ilgili kişiyi vurgulayan 'kendi' sözcüğüdür. Örnek: 'Kendim', 'kendileri' sözcükleri dönüşlülük zamiridir.

Biçim Bilgisi (Morfoloji) — Kelimelerin yapısını, köklerini, eklerini ve kelime türetme yollarını inceleyen dilbilgisi dalıdır. Türkçe eklemeli bir dil olduğu için biçim bilgisi kelimelerin ek alarak cümledeki işlevlerini üstlenmesinde temel rol oynar. Örnek: 'ev-ler-imiz-den' sözcüğündeki eklerin tahlili biçim bilgisinin konusudur.

Bağlaç — Tek başlarına nesneye işaret etmeyen, sözlük anlamından ziyade dilbilgisel işleve sahip olan; kelimeleri, öbekleri veya cümleleri birbirine bağlayan görevli kelimelerdir. Örnek: 'Ekmek ile süt' ifadesindeki 'ile' veya 've' bağlaçtır.

Zamir (Adıl) — İsim olmadıkları hâlde cümle içinde isimlerin, isim öbeklerinin ve hatta cümlelerin yerini tutabilen, işlevce geniş ama sayıca kapalı gruptaki kelimelerdir. Örnek: 'Ali geldi' yerine 'O geldi' denildiğinde 'o' kişi zamiridir.

Basit Kelime — Herhangi bir yapım eki almamış, sadece kökten ibaret olan veya anlam değişikliği yaratmayan çekim eklerinden birini almış kelimelerdir. Kök hâlindeki bu sözcükler yapı bakımından sadedir. Örnek: 'Anne', 'yol', 'geldim', 'sana' sözcükleri basittir.

Belirtme Sıfatı — Nesnelerin özünde olmayan bir özelliği işaret, sayı, soru veya belgisizlik yoluyla belirten; niteleme sıfatlarından farklı olarak derecelendirilemeyen sıfatlardır. Örnek: 'Bu kitap', 'iki çocuk' ifadelerinde 'bu' ve 'iki' belirtme sıfatıdır.

Soyut İsim — Fiziksel olarak dokunulamayan, gözle görülemeyen, bir şekle büründürülmesi güç olan duygu, düşünce ve kavramları bildiren isimlerdir. Örnek: 'Güzellik', 'inanç', 'sevgi' soyut isimlerdir.

Fiil (Eylem) — Anlamca hareket, oluş, kılış gösteren, çekim ekleri alarak cümlelerin yüklemi olabilen veya fiilimsilerle taban oluşturan kelime türüdür. Örnek: 'Koş-', 'sev-', 'al-' sözcükleri fiil kökleridir.

Açık Kelime Türleri — Sayıca çok fazla olan ve yapım ekleri veya birleşmelerle yeni kelimelerin türetilmesine son derece elverişli olan kelime gruplarıdır. İsimler, sıfatlar, zarflar ve fiiller Türkçede açık kelime türlerini oluşturur. Örnek: 'Güzellik', 'hızlıca' gibi kelimeler bu açık sınıftan türetilmiştir.