Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türkçe Cümle Bilgisi 1

Ünite 5: Zarf-Fiil Grubu — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 10 kelime var.

1 / 100 doğru

Türkçede ek-••• olarak bilinen ve -ken zarf-••• ekinin doğrudan birleştiği temel ••• köküdür (i-ken > iken). Örnek: '...sesli düşünürken dahi aynı üslup zevkiyle konuştuğu müşahede edilecektir.'

Zarf-Fiil (Ulaç / Bağ-Fiil) — ••• anlık olarak ••• işlevinde kullanılması için getirilen, yan cümleler kurarak cümlede zaman, durum, neden gibi ••• görevleri üstlenen ••• türüdür. Örnek: 'Adam ona gülümseyerek baktı' cümlesindeki '-erek' eki ••• görevi üstlenmiştir.

Basit Zarf-Fiil — Yapıları eş zamanlı olarak kök ve eklerine ayrılarak tam olarak açıklanamayan, sayıları sınırlı olan •••-••• ekleriyle kurulan yapılardır. -Xp, -X, -A, -AlI, -ArAk, -XncA, -mAdAn ve -ken ekleri bu gruba girer. Örnek: 'Gülümseyerek' sözcüğündeki -erek eki ••• ekidir.

Türemiş Zarf-Fiil — İsim-•••, sıfat-••• ve •••-••• kök veya gövdelerine çeşitli yapım veya hâl eklerinin getirilmesiyle oluşturulan, yapısal tahlili yapılabilen •••-••• gruplarıdır. Örnek: 'Soyut-somut kaygılardan hiçbiriyle sınırlanmaksızın...' cümlesindeki '-maksızın' •••.

Birleşik Zarf-Fiil — İsim-•••, sıfat-••• ve •••-••• edatlar veya edat görevli kelimelerle bir araya gelmesiyle oluşan kalıcı ••• gruplarıdır. Örnek: 'Zeynep doktor gelmeden önce ortalığı siler...' cümlesindeki '-madan önce' •••.

Konsonant Gerundium (Ünsüz Zarf-Fiili) — Genellikle -Xp eki için kullanılan, ünsüzle biten zarf-fiil köklerine gelerek asıl fiili yardımcı fiile bağlayan veya durum bildiren ünsüz esaslı zarf-fiil terimidir. Örnek: '...sağ elini kalbinin üstüne götürüp, selâm verdi.'

Vokal Gerundium (Ünlü Zarf-Fiili) — Genellikle -X ve -A ekleri için kullanılan, ünlüyle kurulan ve tasvir birleşik fiillerde, ikilemelerde ya da kalıplaşmış yapılarda görülen ünlü esaslı zarf-fiil terimidir. Örnek: '...döne dolaşa geçiyor, sarsıla sarsıla ilerliyordu.'

Cevher Fiil (i- fiili) — Türkçede ek-••• olarak bilinen ve -ken zarf-••• ekinin doğrudan birleştiği temel ••• köküdür (i-ken > iken). Örnek: '...sesli düşünürken dahi aynı üslup zevkiyle konuştuğu müşahede edilecektir.'

Tasvir Birleşik Fiil — Asıl ••• anlamını zenginleştirmek veya çeşitlendirmek amacıyla bir zarf-••• eki (-Xp, -X, -A) yardımıyla yardımcı ••• bağlanmasıyla oluşan ••• eylemlerdir. Örnek: '...kocaman bir kutu gürültüyle duruverdi yanımda.'

Zarf-Fiil Kalıplaşması — •••-••• eklerinin zamanla kalıplaşarak •••, bağlaç ve edat gibi yeni sözcük türleri türetmesi olayıdır. Örnek: 'Üçe beş kala, üçü beş geçe, bana göre iş' kalıplaşmış •••-••• kullanımlarıdır.

-Ar -mAz Yapısı — Fiil kök veya gövdelerine -ar ve -maz eklerinin getirilmesiyle kurulan, eylemin hemen arkasından başka bir eylemin gerçekleştiğini bildiren zarf-fiil grubudur. Örnek: 'Odaya girer girmez, orada bulunanlardan bir kadın... işaret ederek konuştu.'