Zarf-Fiil Grubu. Türkçede fiillerin anlık olarak zarf işlevinde kullanılması için geliştirilen özel yapılara zarf-fiil adı verilmektedir. Aslen birer fiilimsi olan bu yapılar, tıpkı mastar ve sıfat-fiillerde olduğu gibi özne, nesne, zarf-tümleci veya yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) gibi unsurları bünyelerinde alabilme kapasitesine sahiptirler. Zarf-fiiller, cümle içerisinde yan cümleler oluşturdukları için, bünyelerindeki diğer yardımcı ögelerle bir araya gelerek 'zarf-fiil gruplarını' meydana getirirler. Dil bilimi çalışmalarında genellikle -Xp, -X, -A, -AlI, -ArAr, -XncA, -mAdAn ve -ken ekleri temel alınırken, doğrudan fiilimsiler üzerine yapılan araştırmalarda bu yapılar 'basit zarf-fiil' olarak sınıflandırılmaktadır. Basit zarf-fiil eklerinin sayıları oldukça sınırlıdır; buna karşın türemiş ve birleşik zarf-fiillerin sayısı oldukça kalabalıktır ve dilin kullanım süreçlerine bağlı olarak zamanla artış gösterebilir. Ayrıca zarf-fiiller için Türk dilinde ulaç, bağ-fiil, bağ-eylem, durum ulacı gibi terimlerin yanı sıra batı dillerinden geçen gerundium kavramı da sıklıkla kullanılmaktadır. Zarf-fiiller yapısal olarak incelendiğinde, basit zarf-fiil eklerinin yapıları eş zamanlı olarak tam bir açıklamaya kavuşturulamazken, türemiş veya birleşik zarf-fiillerin yapıları kök ve ek tahlilleriyle rahatlıkla açıklanabilmektedir. Basit ünsüz (-Xp) ve ünlü (-X, -A) zarf-fiil ekleri, tasvir birleşik fiillerde asıl fiili yardımcı fiile bağlama görevini üstlenirler. Basit zarf-fiil ekleri grubunda yer alan -Xp eki genel olarak ünsüz zarf-fiili (konsonant gerundiumu) olarak adlandırılırken, -X ve -A ekleri ünlü zarf-fiili (vokal gerundiumu) olarak anılır. Ünlü zarf-fiil ekleri genellikle tek başına zarf göreviyle bulunmazlar; bu işlevi büyük ölçüde -ArAk ekine devretmiş olup, daha çok kalıplaşmış hâllerde, ikileme (tekrar) gruplarında ve tasvir birleşik fiillerin kuruluşunda karşımıza çıkarlar. -AlI eki zaman kavramı ve başlangıç noktası bildirerek zarf-fiil grupları kurar. -ArAk eki biçimsel olarak türemiş bir ek görünümünde olsa da, eş zamanlı bakış açısıyla yapılan sınıflandırmalarda basit zarf-fiiller arasında incelenmekte; durum, tarz ve vasıta bildirerek yüklemi nitelemektedir. -XncA eki, fiilin bildirdiği işin gerçekleşme zamanını veya koşulunu belirterek yan cümle kurar. -mAdAn eki ise olumsuzluk anlamı taşıyan zarf-fiil yapısı olarak hem durum hem de zaman anlamlı zarf-fiil grupları oluşturur; cümleye 'madan / meden' anlam katarak eylemin nasıl veya ne zaman yapılmadığını gösterir. -ken zarf-fiil eki, diğer zarf-fiil eklerinden farklı olarak yalnızca i- cevher fiili ile birleşerek (i-ken > iken) kullanılır. Kalıplaşarak bir edat gibi işlev gören bu yapı, -DX görülen geçmiş zaman hariç diğer zaman ekleri ve isimlerle birleşerek onları cümlede zarf konumuna dönüştürür. Türemiş zarf-fiil yapıları, isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil kök veya gövdelerine çeşitli yapım ekleri veya hâl eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. Örneğin, isim-fiillerden türemiş zarf-fiiller (-maksızın, -makla vb.) soyut-somut kaygılardan bağımsız olarak durum bildirirken, sıfat-fiillerden türemiş yapılar iyelik eki alarak veya almayarak cümle içinde geniş kullanım alanı bulur. Zarf-fiillerden türemiş olan -ArAktAn, -AlIdAn ve -XncAyA gibi yapılar ise dilin tarihi süreçlerinde pek işlek olmayan, sınırlı örneklerle karşımıza çıkan türemiş zarf-fiil gruplarıdır. Bu yapılar genellikle eklerin üst üste yığılmasıyla şekillenmiştir. Birleşik zarf-fiil grupları, isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiillerin edatlar veya edat görevli sözcüklerle birlikte kullanılmasıyla meydana gelir. Bu gruptaki yapılarda bazen iki ayrı fiilimsi ortak bir edat kullanabilir veya fiilimsi ile edat arasına çeşitli kelime grupları girebilir. İsim-fiillerden ve sıfat-fiillerden oluşan birleşik zarf-fiillerin bir kısmı iyelik eki alabilirken, zarf-fiillerin edatlarla birleşmesi daha nadirdir. -XncAyA kadar, -AlI beri, -AlIdAn beri gibi yapılar zarf-fiillerden oluşan en yaygın birleşik zarf-fiil kalıpları arasında yer alır. Standart zarf-fiil ekleri dışında kalan ve dil bilimciler tarafından özel olarak incelenen diğer yapılar arasında -Ar -mAz, -DX -mAdI, -DX mX ve -mAz mX / -mIyor mX yapıları bulunmaktadır. Özellikle -DX mX yapısı bu gruptakilerin en işlek olanıdır ve soru edatının fiilimsi yapısıyla kaynaşmasından doğmuştur. Zarf-fiil grupları cümlenin asıl öznesinden farklı bir özneye sahip olabileceği gibi, bağlandıkları yüklemle ortak bir özneye de sahip olabilirler. Aynı durum nesne, zarf ve yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) ögeleri için de geçerlidir. Ayrıca bir cümle içerisinde birden fazla zarf-fiil grubu yer alabilir. Türkçe kurallı cümle yapısında zarf-fiil grupları kural olarak yüklemden önce gelir; ancak şiir, deneme, hikâye ve roman gibi edebi türlerde anlatım imkanlarını genişletmek amacıyla yüklemden sonra da kullanılabilmektedir. Zarf-fiiller aynı zamanda ikilemelerin türetilmesinde de aktif rol oynarlar. Tıpkı diğer dil bilgisi ekleri gibi zarf-fiil ekleri de zamanla kalıplaşarak zarf, bağlaç ve edat türünde yeni yapılar türetebilir (örneğin: üçe beş kala, üçü beş geçe, bana göre, bugünden başlayarak). Ağızlarda ve tarihi metinlerde kullanılan -GAç, -DUğInCA, -UbAn, -IcAk gibi ekler ise günümüz yazı dilinde kullanımdan düşmüştür.