Ünite 6: Ünlem Grubu, Edat Grubu ve Bağlama Grubu — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Ünlem gruplarının cümle içindeki görevlerini ve neden 'cümle dışı unsur' olarak kabul edildiklerini örnek bir cümle üzerinden tartışınız.
Yanıt / ipucu
Ünlem grupları, konuşanın sadece o anki duygusunu veya duruşunu yansıttığı ve cümlenin ana yargısına doğrudan etki etmediği için cümle dışı unsur kabul edilir. Ancak, aktarma cümlesi olarak kullanıldıklarında nesne, zarf-fiilli bir yapıyla birleştiklerinde ise zarf görevini üstlenebilirler.
Alıştırma 2myders hazırladı
Edat grubunu oluşturan isim unsurlarının hangi durum eklerini (yalın, yaklaşma, uzaklaşma, ilgi) alabildiğini gösteren dörder adet edat grubu örneği yazınız.
Yanıt / ipucu
Öğrenci yalın durum için 'çocuk gibi', yaklaşma durumu için 'akşama doğru', uzaklaşma durumu için 'senden beri' ve ilgi durumu için 'senin için' gibi örnekler bularak edatların isimlerle kurduğu çekim ilişkilerini kavramalıdır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Bağlama grubunun yapısını edat grubunun yapısıyla karşılaştırarak, aralarındaki asıl-yardımcı unsur ilişkisi ve unsurların yer değiştirebilirliği yönünden farkları açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Edat grubunda vurgu isim unsurunda olup asıl ve yardımcı unsurlar varken, bağlama grubunda unsurlar birbirine denktir ve asıl/yardımcı unsur ayrımı yoktur. Ayrıca bağlama grubundaki isim unsurları (örneğin 'Ayşe ile Sibel') birbiriyle yer değiştirebilirken, edat grubunda böyle bir yer değiştirme yapılamaz.
Alıştırma 4myders hazırladı
've' ile 'ile' bağlama edatlarının tarihsel kökenlerini araştırınız ve 've' edatının Türkçe cümle yapısındaki doğru kullanım sınırlarını özetleyiniz.
Yanıt / ipucu
've' edatı Arapça kökenliyken, 'ile' edatı Türkçe kökenli bir son çekim edatından evrilmiştir. Türkçe cümle yapısında 've' edatı kesinlikle cümle başında kullanılmamalıdır; bu yanlış kullanım Batı dillerinden yapılan çevirilerin etkisiyle yaygınlaşmıştır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Edat gruplarının cümlede üstlenebileceği farklı görevleri (zarf, yüklem ve sıfat tamlamasında tamlayan) gösteren üç özgün cümle kurunuz.
Yanıt / ipucu
Öğrenci zarf görevi için 'Koşarak eve kadar gitti', yüklem görevi için 'Bu hazırlıklar senin içindi' ve sıfat tamlamasında tamlayan görevi için 'Taş gibi kalbi vardı' benzeri cümleler kurarak edat grubunun işlevlerini uygulamalı olarak göstermelidir.
