Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türkçe Cümle Bilgisi 2

Ünite 3: Yapılarına Göre Cümleler-1 — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Basit Cümle — Bünyesinde isim-fiil, sıfat-fiil veya zarf-fiil grupları bulundursa dahi tek bir yükleme ve tek bir yargıya sahip olan cümle türüdür. Örnek: 'Aşure yemeye giden kaşığını yanında taşır.'

Birleşik Cümle — İçinde esas yargının bulunduğu bir temel cümle ile onu anlam ve görev bakımından tamamlayan bir veya birden fazla yan cümleden oluşan, birden çok yargı barındıran cümle yapısıdır.

Temel Cümle — Birleşik yapılı bir cümlede esas yargının bildirildiği ve ana düşüncenin yer aldığı ana cümledir. Bu cümle yalnız başına da kullanılabilir, ana cümle olarak da adlandırılır.

Yan Cümle — Temel cümlenin dışında kalan; temel cümlenin belirttiği fikri bir sebebe, şarta veya dileğe bağlayan, genellikle çekimli bir fiille kurulan yardımcı cümle birimidir.

Şartlı Birleşik Cümle — Oluş ve kılışın bir şarta (-sA ekiyle) bağlandığı, yan cümlesi şart bildiren ve temel cümleyi zaman, sebep, tahmin gibi yönlerden tamamlayan birleşik cümle türüdür. Örnek: 'Ağılda oğlak doğsa yazıda otu biter.'

İç İçe Birleşik Cümle — Bir cümlenin, başka bir cümlenin içerisinde bir öge (genellikle nesne) olarak yer almasıyla oluşan, çoğunlukla alıntı ve aktarmalarda kullanılan cümle yapısıdır.

Ki'li Birleşik Cümle — Farsçadan gelen 'ki' bağlacıyla iki cümlenin birbirine bağlandığı, temel cümlenin yan cümleden önce gelmesi nedeniyle Türkçe söz dizimi kuralına aykırılık gösteren birleşik cümle türüdür.

Sıralı Cümle — Arka arkaya sıralanmış birden fazla basit cümlenin virgül, noktalı virgül veya bağlaçlarla aralarında anlam bağı kurularak bir araya gelmesiyle oluşan cümle topluluğudur.

Bağımsız Sıralı Cümle — Sıralanan cümleler arasında hiçbir öge ortaklığının bulunmadığı, sadece anlam yakınlığı nedeniyle bir arada bulunan sıralı cümle türüdür. Örnek: 'Gelen gider, konan göçer.'

İsim-Fiil Grubu — Fiillere getirilen eklerle oluşturulan ve cümle içinde isim görevinde kullanılan, tek başına tam bir yargı bildirmediği için cümleleri basit kılan söz dizimi unsurudur.

Sıfat-Fiil Grubu — Fiilimsi ekleriyle kurulan, yan cümle kurarak temel cümlenin bir unsurunu niteleyen veya belirten, tam bir yargı taşımayan kelime grubudur.

Zarf-Fiil Grubu — Fiil kök veya gövdelerine getirilen özel eklerle yapılan, temel cümlenin yüklemini zaman, durum gibi yönlerden tamamlayan yan cümle ögesidir.

Edat Grubu — İsim veya isim soylu kelimelerin edatlarla birleşerek oluşturduğu, cümle içinde farklı görevlerde (zarf, sıfat vb.) yer alan kelime grubudur.

İyelik Grubu — Bir ismin iyelik eki alarak başka bir isimle oluşturduğu tamlama veya öge yapısıdır. Örnek: '[benim] Kadir Mevlam'.

Sıfat Tamlaması Grubu — Sıfat ile ismin bir araya gelerek oluşturduğu, metin analizlerinde kelime grupları arasında sıkça incelenen yapı birimidir.

Birleşik Fiil Grubu — İsim ile yardımcı fiilin (et-, eyle-, ol-, kıl-) veya anlamca kaynaşmış fiillerin oluşturduğu, tek bir yargı bildiren kelime grubudur.

Eksiltili Cümle — Yüklemi söylenmeyen, anlamı okuyucunun veya dinleyicinin zihninde tamamlamasına bırakılan eksik cümle yapısıdır.

Ara Sözlü Cümle — Cümle içinde herhangi bir ögenin açıklayıcısı olarak virgül veya kısa çizgiler arasında yer alan, kendi içinde yargı barındırabilen ara unsurlu cümle yapısıdır.