| Basit Cümle | Tek yargı bildirir, fiilimsi grupları tam yargı bildirmediği için bu gruptadır. | Tek yüklem | İçinde fiilimsi barındıran cümleler de bu sınıfa girer. |
| Şartlı Birleşik Cümle | Oluş ve kılış bir şarta bağlanmıştır. | Şart eki (-sA) | Yan cümle temel cümleyi şart, zaman veya sebep anlamıyla tamamlar. |
| İç İçe Birleşik Cümle | Bir cümlenin başka bir cümle içinde yer almasıyla oluşur. | Genellikle nesne görevindeki iç cümle | Çoğunlukla alıntılarda ve aktarmalarda kullanılır. |
| Ki'li Birleşik Cümle | Farsça kökenli bir bağlaçla kurulur, Türkçenin öğe sırasına aykırıdır. | Ki bağlacı | Temel cümle, yan cümleden önce yer alır. |
| Bağımsız Sıralı Cümle | Arka arkaya sıralanmış basit cümlelerden oluşur. | Virgül veya sıralama edatları | Öğeleri ayrı ayrıdır, şekilce ortaklık yoktur. |
| Bağımlı Sıralı Cümle | Anlam ve öğe ortaklığı bulunan sıralı cümlelerdir. | Virgül veya bağlama edatları | Ortak cümle öğelerine sahip cümlelerdir. |
| Bağlı Cümle | Cümlelerin bağlaçlarla birbirine bağlanmasıyla oluşur. | Cümle başı bağlaçları | Aralarında sebep, sonuç, benzerlik gibi anlam ilişkileri kurar. |
| Ara Sözlü Cümle | Cümleye açıklama veya ek bilgi katmak için girer. | İki virgül veya iki kısa çizgi | Cümlenin öğesi olarak değerlendirilmez. |
| Eksiltili Cümle | Yargısı bitmemiş, eksik bırakılmış cümlelerdir. | Genellikle yüklemi eksik | Eksik öğe okuyucu veya dinleyici tarafından tamamlanır. |
