Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türkçe Cümle Bilgisi 2

Ünite 7: Cümle Çözümlemesi Örnekleri — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Cümle Sayısı — Bir metindeki toplam yargı (yüklem) sayısını ifade eden kavramdır. Söz dizisinde ne kadar yüklem varsa o kadar cümle vardır; örneğin Ahmet Hikmet Müftüoğlu'nun metnindeki iki yüklemli yapı buna örnektir.

Eksiltmeli Cümle — Yüklemi açıkça söylenmeyen, yargının okuyucu veya dinleyici tarafından tamamlandığı cümle türüdür. Özellikle şiirlerde ve deyimlerde estetik bir söyleyiş katmak için sıkça kullanılır.

Gerçek Özne — Etken çatılı fiil cümlelerinde ve isim cümlelerinde eylemi gerçekleştiren veya durumu üstlenen açık ya da gizli özgedir. Edilgen ve meçhul çatılı fiillerde gerçek özne bulunmaz.

Meçhul Fiil — Geçişsiz fiil kök ve gövdelerine -n- veya -l- edilgenlik ekleri getirilerek oluşturulan, işi yapanın belli olmadığı fiil türüdür. Bu fiillerin bulunduğu cümlelerde özne yer almaz.

Belirtili Nesne — -i (-ı, -u, -ü) belirtme hâl ekini alan ve yüklemin bildirdiği hareketten doğrudan etkilenen nesnedir. Cümlenin farklı yerlerinde bulunabilir, vurgulanmak istediğinde yükleme yaklaştırılır.

Belirtisiz Nesne — Hâl eki almayan, her zaman doğrudan yüklemin hemen önünde yer alan ve araya başka bir ögenin girmediği nesne türüdür. Yükleme sorulan 'ne?' sorusunun cevabıdır.

Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç) — Yüklemin bildirdiği hareketin yönünü, yerini veya çıkış noktasını ismin -e, -de, -den hâl ekleriyle bildiren ögedir. 'Nereye, nerede, nereden' gibi sorularla bulunur.

Zarf Tümleci — Yüklemin anlamını zaman, durum, sebep, miktar ve benzeri yönlerden tamamlayan cümle ögesidir. 'Nasıl, ne zaman, niçin' gibi sorularla tespit edilir.

Kelime Grubu — Birden fazla kelimenin yapı ve anlam bütünlüğü oluşturarak, cümlede tek bir öge gibi görev yaptığı ancak yargı bildirmediği dil birimidir. Sıfat tamlamaları, edat grupları buna örnektir.

Sıfat Tamlaması — Bir sıfat ile bir ismin bir araya gelerek oluşturduğu kelime grubudur. Metindeki 'dar kapısı', 'ulu çınar' gibi yapılar sıfat tamlaması örnekleridir.

Belirtili İsim Tamlaması — Tamlayanın ilgi (-ın/-in) ekini, tamlananın iyelik (-ı/-i) ekini aldığı isim tamlamasıdır. 'Baharın bol renkleri' ifadesi bu gruba örnektir.

Belirtisiz İsim Tamlaması — Tamlayanın ek almadığı, sadece tamlananın iyelik eki aldığı isim tamlamasıdır. 'Altın şafak gülleri' veya 'can evi' kelime grupları bu yapıdadır.

Zincirleme İsim Tamlaması — En az iki isim tamlamasının birbirine bağlandığı, tamlayanı veya tamlananı başka bir isim tamlamasından oluşan gruptur.

Edat Grubu — Bir isim veya isim unsurunun çekim ekiyle birlikte bir edat (gibi, kadar, ile vb.) arkasından gelmesiyle oluşan kelime grubudur. 'Beyaz şamdanlar gibi' ifadesi buna örnektir.

Bağlama Grubu — Aynı görevdeki kelimelerin bağlaçlar (ve, veya, u vb.) veya noktalama işaretleriyle birbirine bağlanmasıyla oluşan gruptur. 'Renk ve güzel kokular' bağlama grubudur.

Sıfat-Fiil Grubu — Fiilimsi (sıfat-fiil) ekleriyle kurulan ve cümlede sıfat veya adlaşmış sıfat görevi üstlenen kelime grubudur. 'Aydınlık görecek yer' yapısındaki 'aydınlık görecek' kısmı sıfat-fiil grubudur.

Birleşik Fiil — Birden fazla kelimenin yeni bir anlam veya eylem karşılamak üzere kalıplaşmasıyla oluşan fiildir. 'Kaybolmak', 'hissetmek' veya 'sevk etmek' isim ve yardımcı fiil kalıbındaki birleşik fiillerdir.