Cümle Çözümlemesi Örnekleri. Cümle çözümlemesi yaparken izlenmesi gereken en temel kural, cümlenin en önemli ve birincil ögesi olan yüklemi bulmaktır. Bir söz dizisinde özne, nesne, zarf tümleci ve yer tamlayıcısı birden çok bulunabilirken, yüklem her zaman tektir; yani bir metindeki cümle sayısı, o metindeki yüklem sayısına eşittir. Yüklem, bildirme veya tasarlama kipinde çekimlenmiş bir fiil olabileceği gibi, ek fiille çekime girmiş bir isim ya da isim hükmündeki bir kelime grubu da olabilir. Kurallı cümlelerde yüklem genellikle sonda yer alırken, şiirlerde veya edebi metinlerde farklı konumlarda da bulunabilir. Bazı cümlelerde yüklem anlatım biçimi olarak söylenmeyebilir; bu tür eksiltmeli cümlelerde yargı ifadesi okuyucu veya dinleyici tarafından tamamlanır. Eksiltmeli cümleler özellikle şiir dilinde, atasözlerinde ve günlük konuşmalarda estetik bir söyleyiş sağlamak amacıyla sıklıkla tercih edilir. Yüklemden sonra gelen ikinci temel öge öznedir; özne, yüklemin bildirdiği anlamı tamamlayan ve cümlede bildirilen hükmün meydana gelmesini sağlayan unsurdur. Özne, yalnızca etken çatılı fiillerin yüklem olduğu cümlelerde ve isim cümlelerinde bulunur; edilgen çatılı veya meçhul fiillerin gerçek öznesi yoktur. Cümle içinde özneyi bulmak için yükleme 'kim?', 'kimler?' (insanlar için) ve 'ne?', 'neler?' (insan dışındaki varlıklar için) soruları yöneltilir. Nesne ise yüklemi geçişli fiil olan cümlelerde yer alan ve yüklemin bildirdiği hareketten doğrudan etkilenen ögedir. Türkçe cümlelerde nesne 'belirtili' ve 'belirtkisiz' olmak üzere ikiye ayrılır. Belirtili nesne -i (-ı, -u, -ü) hâl eki alarak belirli bir varlığı karşılar ve cümlenin dilediği yerinde bulunabilirken, belirtisiz nesne ek almaz ve her zaman doğrudan yüklemin önünde yer alır. Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç), cümlede yüklemin bildirdiği hareketin, işin veya oluşun yerini ve yönünü bildiren ögedir. Bu öge mutlaka ismin yaklaşma (-a), bulunma (-da) ve uzaklaşma/ayrılma (-dan) hâl eklerinden birini alarak yükleme bağlanır. Yer tamlayıcısını bulmak için yükleme 'nereye?', 'nerede?', 'nereden?', 'kime?', 'kimde?', 'kimden?', 'neye?', 'nede?', 'neden?' gibi sorular yöneltilir. Bu sorulara yanıt veren dil birlikleri cümlenin yer tamlayıcısı görevini üstlenir. Zarf tümleci ise yüklemin anlamını zaman, yer, yön, durum, miktar, tarz, sebep, ölçü, araç, şart gibi yönlerden tamamlar. Yükleme sorulan 'niçin?', 'nasıl?', 'ne zaman?', 'ne kadar?', 'ne şekilde?', 'ne ile?', 'kiminle?' gibi sorularla zarf tümleci tespit edilir. Kelime grubu, bünyesinde birden fazla kelime barındıran, yapı ve anlam bakımından bütünlük gösteren, cümlede tek bir öge gibi kullanılan ve herhangi bir yargı bildirmeyen dil birlikleridir. Bu gruplar tek bir nesneyi, kavramı veya hareketi karşılamak üzere yan yana gelir. Kelime gruplarında kelimeler belirli bir düzen ve kural çerçevesinde arka arkaya dizilir. Bu dizilişteki temel kural, genellikle yardımcı ögelerin önce, temel ögelerin ise sonradan gelmesi esasına dayanır. Metin çözümlemelerinde sıfat tamlamaları, isim tamlamaları, edat grupları, bağlama grupları, sıfat-fiil ve zarf-fiil grupları ile birleşik fiiller en sık karşılaşılan kelime grubu çeşitlerindendir.