Avrupa GenişlemesiBatı Avrupa'daki sömürgeci ülkelerin 15. yüzyılın ortalarından itibaren dünyanın diğer bölgelerine işgal, ticaret, koloni kurma ve fetihlerle yayılmasıdır. Örn; Portekiz'in Brezilya ve Asya kıyı limanlarında koloni kurması bu genişlemenin bir parçasıdır.
Dördüncü Sanayi Devrimi (Endüstri 4.0)2010'lu yılların başından itibaren programlanabilir, yapay zekâya sahip ve insan dışı akıllı sistemlerin üretimde yer almasıdır. Örn; Almanya'da Hannover Fuarı'nda ilk kez resmileştirilen bu yaklaşım, siber fiziksel sistemler ve akıllı fabrikaları kapsar.
İnsani Gelişmişlik İndeksiBeklenen yaşam süresi, eğitim ve kişi başına düşen geliri dikkate alarak ülkelerin gelişmişlik düzeyini ölçen bileşik bir indekstir. Örn; Türkiye 0,767 indeks değeri ile yüksek insani gelişmeye sahip ülkeler grubunda yer alır.
Kaldıraç EtkisiYetersiz iç kaynaklar nedeniyle görece ucuz yabancı kaynak (borç) temin ederek ekonomik büyümeyi sağlama veya sürdürme stratejisidir. Örn; ABD ve AB gibi gelişmiş ülkeler dış borçlanmayı yoğun şekilde kaldıraç olarak kullanmaktadır.
Vasat İnsan TuzağıBir ülkenin karar mercii mekanizmalarında görev alanların ehliyet ve liyakat yerine kayırmacılıkla göreve gelmesi ve ülkenin geleceğini çıkmaza sokmasıdır. Örn; liyakatsiz atamalar sonucunda kamusal verimliliğin düşmesi bu tuzağın sonucudur.
Yeni Nesil GöstergeKüreselleşme sonrasında birden fazla değişkeni barındıran bileşik değişkenler olarak hesaplanan ve toplumsal hayatı sayısallaştıran göstergelerdir. Örn; İş Yapma Kolaylığı İndeksi, tek bir veriye değil birçok alt bileşene dayanır.
Fiyat DevrimiAmerika kıtasının keşfinden sonra Avrupa'ya akan kıymetli madenler ve yeni deniz yollarının etkisiyle 16. yüzyılda Avrupa'da meydana gelen aşırı fiyat artışlarıdır. Örn; kıymetli madenlerin bolluğu genel fiyat düzeyini yukarı çekmiştir.
Avrupa Merkezcilik (Eurosentrizm)Avrupa'yı ve uzantıları olan kolonileri (ABD, Kanada vb.) dünya tarihinin ve medeniyetinin merkezine koyma anlayışıdır. Örn; dünya ekonomik ve siyasi tarihini sadece Batı'nın gözünden ele alan yaklaşımlardır.
Geçiş EkonomileriSosyalist sistemin ve komünist bloğun (Sovyetler Birliği) çöküşünden sonra piyasa ekonomisine geçmeye çalışan ülkelerin oluşturduğu ekonomilerdir. Örn; Doğu Avrupa ve eski Sovyet cumhuriyetleri 1990'larda bu süreci yaşamıştır.
Rezerv ParaÜlkelerin uluslararası ticaret ve birikimlerini muhafaza etmek amacıyla ellerinde tuttuğu baskın uluslararası paradır. Örn; günümüzdeki başat rezerv para ABD Dolarıdır, Avro da çeşitlilik için tutulur.
Pozitif DışsallıkBir ekonomik faaliyetin üçüncü kişilere veya topluma doğrudan maliyet yaratmaksızın sağladığı dolaylı faydalardır. Örn; savunma sanayi teknolojilerinin sivil ekonomiye uyarlanarak verimliliği artırması pozitif dışsallıktır.
Negatif DışsallıkBir ekonomik faaliyetin veya harcamanın üçüncü taraflara veya ülkeye yüklediği dolaylı maliyet veya zararlardır. Örn; savunma sanayi ürünlerini üretemeyip ithal eden ülkelerin kıt kaynaklarını tüketmesi negatif dışsallıktır.
Tükenmiş Devlet (Bitmiş Devlet)Devlet olarak temel kamusal fonksiyonları ve hizmetleri icra edemeyecek hale gelmiş ülkeleri tanımlamakta kullanılan tabirdir. Örn; iç çatışma ve savaşların egemen olduğu bazı Sahra-altı Afrika ve Orta Doğu ülkeleri.
Küresel Rekabet İndeksiKurumlar, altyapı, makroekonomik ortam, sağlık, eğitim, piyasa etkinliği ve yenilik gibi 12 bileşenden oluşan bileşik rekabet göstergesidir. Örn; İsviçre ve ABD küresel rekabet indeksinde en yüksek puana sahip ülkelerdir.
Toplumsal Gelişme İndeksiTemel insan ihtiyaçları, mutlu olmanın unsurları ve fırsatlar olmak üzere üç boyutta 50 göstergeden derlenen en kapsamlı gelişmişlik göstergesidir. Örn; Danimarka ve Finlandiya toplumsal gelişme indeksinde ilk sıralardadır.
PISA (Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı)OECD tarafından lise çağındaki öğrencilerin matematik, fen ve okuma becerilerini ölçerek gelecekteki insan kaynağını öngören uluslararası testtir. Örn; Singapur ve Hong Kong PISA testlerinde en yüksek puanları alan yerlerdir.
Fikri Mülkiyet Hakları GelirleriPatent, telif ve buluş haklarının uluslararası ticareti yoluyla elde edilen gelirlerdir. Örn; fikri mülkiyet ihracat gelirlerinin yaklaşık %40'ı Kuzey Amerika, %40'ı ise Avrupa tarafından sağlanmaktadır.
İş Yapma Kolaylığı İndeksiDünya Bankası tarafından şirket kurma, elektrik temini, vergi ödeme, mülkiyet kaydı gibi bileşenlerle ülkelerde iş yapma zorluğunu ölçen indekstir. Örn; Yeni Zelanda ve Singapur iş yapmanın en kolay olduğu ülkelerdir.
İyi Yönetişim İndeksiHesap verme hakkı, siyasi istikrar, kurumların etkililiği, hukukun üstünlüğü ve yolsuzluğun kontrolü gibi kategorileri ölçen Dünya Bankası göstergesidir. Örn; Batı ülkeleri hesap verebilirlik ve hukukun üstünlüğünde öndedir.
Ekonomik Özgürlükler İndeksiHeritage Vakfı tarafından mülkiyet hakları, yargının etkinliği, vergi yükü ve dış ticaret serbestliği dikkate alınarak hesaplanan indekstir. Örn; Hong Kong ve Singapur ekonomik özgürlükler sıralamasında zirvededir.
Birinci Sanayi Devrimi18. yüzyılın sonunda su ve buhar gücünün imalat sanayiinde yoğun olarak kullanılmaya başlanması ve mekanik dokuma tezgahlarının icadıdır. Örn; İngiltere'de buhar gücünün üretime uygulanmasıyla başlamıştır.
İkinci Sanayi Devrimi19. yüzyılın ikinci yarısında çelik, petrol ve elektriğin seri kullanımı, ilk patlamalı motorun icadı ve üretim bandı yöntemiyle kitlesel üretime geçilmesidir. Örn; fabrikalarda bant usulü seri üretimin yaygınlaşması.
Üçüncü Sanayi Devrimi20. yüzyılın dördüncü çeyreğinin başlarından itibaren imalat sanayiinde mekanik ve elektronik teknolojilerin yerini dijital teknolojilerin almasıdır. Örn; fabrikalarda bilgisayar ve otomasyon sistemlerinin kullanılmaya başlanması.
Soğuk Savaş Dönemiİkinci Dünya Savaşı'ndan 1990'da Sovyetler Birliği'nin dağılmasına kadar süren, ABD öncülüğündeki Batı Bloku ile SSCB öncülüğündeki Doğu Bloku arasındaki rekabet dönemidir. Örn; NATO ve Varşova Paktı bu dönemin askerî ittifaklarıdır.
İthal İkameci SanayileşmeDışarıdan ithal edilen sanayi ürünlerinin yurtiçinde üretilmesini hedefleyen ve korumacı dış ticaret politikalarına dayanan ekonomik büyüme modelidir. Örn; Türkiye'nin Soğuk Savaş döneminde uyguladığı ancak bir süre sonra terk ettiği model.
