Ünite 1: Yaşam Ortamı ve Su: Yaşamın Moleküler Anlamı, Aktivasyon Enerjisi, Su, Suyun — Önemli Kavramlar

Bir molekülün içerisinde pozitif ve negatif yüklerin farklı uçlarda kümelenmesi durumudur. Metinde su molekülünün dipolar yapısı vurgulanmakta olup, bu özellik onun diğer sıvılardan çok daha iyi bir çözücü olmasını sağlar.

Bir su molekülünün oksijen atomu üzerindeki kısmi negatif yük ile komşu su molekülünün hidrojen atomu üzerindeki kısmi pozitif yük arasında meydana gelen kuvvetli elektrostatik çekim etkileşimidir. Su moleküllerinin tetrahedral dizilimi sayesinde her su molekülü 4 komşu su ile bu bağı yapma eğilimindedir.

Herhangi bir katı, sıvı veya gaz maddenin sabit sıcaklıkta, belirli bir hacim çözücüde (örneğin 1000 ml suda) çözünebilen maksimum miktarıdır. Birçok katı ve sıvının çözünürlüğü sıcaklıkla artarken gazlarınki azalır.

Çözünen moleküllerin çözücünün bazı fizikokimyasal özelliklerinde meydana getirdiği değişikliklerdir. Bu değişikliklerin miktarı çözünen maddenin kimyasal cinsine değil, doğrudan doğruya çözünen toplam tanecik sayısına bağlıdır.

Yarı geçirgen (semi-permeable) bir zardan sadece su moleküllerinin geçiş yapması osmoz olayını tanımlar. Çözünmüş taneciklerin çözelti içinde oluşturdukları kinetik basınç ise osmotik basınç adını alır ve konsantrasyon ile sıcaklıkla doğru orantılıdır.

Denge halindeki bir çözeltide çözünen moleküllerin homojen dağılım göstermesi durumudur. Çözelti içerisinde konsantrasyon farklılığı (konsantrasyon gradienti) bulunduğunda, moleküller konsantrasyonu her yerde eşit kılmak için hareket ederler.

Sulu çözeltilerin yanı sıra susuz çözeltilerde de uygulanabilen en geniş kapsamlı asit-baz tanimidir. Bu tarif göre bir elektron çifti kabul edebilen maddeler asit, verebilen maddeler ise baz olarak sınıflandırılır.

Seyreltik sulu çözeltilerde en çok kullanılan asit-baz tanimidir. Bu tarife göre proton (H+) verebilen kimyasal türler asit, proton alabilen kimyasal türler ise baz olarak kabul edilir.

Bir zayıf asidin eşlenik bazıyla veya bir zayıf bazın eşlenik asidiyle bir arada bulunduğu çözelti sistemleridir. Ortama dışarıdan çok yüksek düzeyde olmayan asit veya baz eklendiğinde pH değerinin sabit kalmasını sağlar.

Vücut sıvılarındaki asit-baz dengesi bozukluklarını ifade eden klinik sınıflandırmalardır. Asidozis durumunda plazmadaki asidik özellik artarken, alkalozis durumunda OH- iyonları derişimi yükselir ve pH değeri azalır.