İnfografik
← Ünite 6
(B) Biyokimya 1

Ünite 6: Fosfosfingozidler, Glikolipidler ve Sınıflandırması, Ganglizoidler, Mumlar, Steroidler

Prostaglandinlerin Keşif Süreci
Prostaglandinler ilk kez 1930'lu yıllarda fark edilmesine rağmen, bu karmaşık bileşiklerin saf olarak izole edilmesi teknolojinin ve yöntemlerin gelişmesiyle tam 30 yıl sonra gerçekleştirilebilmiştir.
Kolesterol ve Safra Asidi Metabolizması
Sağlıklı bir yetişkin insanda her gün metabolize olan yaklaşık 800 miligramlık kolesterolün yarısından fazlası, karaciğerde safra asitlerinin sentezlenmesi amacıyla tüketilmektedir.
Feçesle Safra Asidi Atılımı
İnsan vücudunda kolesterolden sentezlenen ve sindirim ile metabolizmada rol oynayan safra asitlerinden günlük olarak feçes yoluyla atılan miktar ortalama 0,5 gram civarındadır.
Serebronik Asit İçeren Serebronlar
Serebrozit yapısında seramite bağlı olan yağ asitlerinin cinsine göre isimlendirme yapılır; bunlardan serebronik asit kalıntısı taşıyan serebrozit bileşikleri 'serebron' olarak adlandırılır.

Anahtar Kavramlar

SeramitSifingozinin ikinci karbonundaki amino grubu ile bir yağ asidinin amit bağı yapmasıyla oluşan temel bileşiktir. Sifingomyelinler ve glikosifingolipitlerin yapı taşını oluşturur ve az miktarda bitki ile hayvan dokularında bulunur.
SifingomyelinSifingozin, yağ asidi, fosforik asit ve kolin veya benzeri azotlu bir molekülün birleşmesiyle oluşan sifingolipit sınıfıdır. Özellikle beyin ve sinir dokularında, miyelin kılıfta yoğun olarak yer alır.
SerebrozitSeramit yapısına bir heksoz molekülünün, genellikle galaktozun bağlanmasıyla oluşan glikosifingolipittir. Sinir sisteminde ve miyelin kılıfta bulunurken, sinir dışı dokularda galaktoz yerine glikoz içerebilir.
KerazinSerebrozit grubuna dahil olan ve yapısındaki seramite bağlı olarak 24 karbonlu doymuş bir yağ asidi olan lignoserik asit içeren özel bir glikosifingolipittir.
GangliozitÖzellikle beynin ganglion hücrelerinde, dalakta ve eritrositlerde bulunan, seramite bağlı dallanmış oligosakkarit zincirleri içeren karmaşık lipittir. Yapısında siyalik asit barındırdığı için fizyolojik pH 7'de net negatif yük taşır.
Sabunlaşmayan LipitlerYapılarında hiç yağ asidi içermeyen ve klasik hidroliz tepkimelerine girmeyen lipit sınıfıdır. Bu gruba prostaglandinler, yağda çözünen vitaminler, steroit hormonlar, safra asitleri ve terpenler dahildir.
TerpenTamamen bitkisel kökenli olan ve yapısal olarak izopren birimlerinin zincir veya halka şeklinde birleşmesiyle oluşan lipit türevidir. İçerdikleri izopren sayısına göre monoterpen, seskiterpen ve diterpen gibi alt sınıflara ayrılır.
SterolSteroit halka sistemi üzerinde hidroksil (OH) grubu bulunduran bileşiklerdir. Hidroksil grubu genellikle 3. karbon atomuna bağlıdır ve kolesterol bu grubun en bilinen örneğidir.
ŞilomikronHemen hemen saf trigliseritlerden oluşan ve etrafında ince bir protein kılıf barındıran en büyük lipoprotein türüdür. Triaçilgliserolleri ince bağırsaktan yağın depolandığı dokulara taşımakla görevlidir.
LipoproteinHidrofobik karakterli plazma lipitlerinin kan gibi sulu bir ortamda çözünebilmesini ve dokulara taşınabilmesini sağlayan, lipit ve protein komplekslerinden oluşan yapılardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Beynin Gri Maddesinin Kimyasal Zenginliği

Merkezi sinir sisteminin temel bileşenlerinden biri olan beynin gri maddesi, yapısında siyalik asit barındıran ve negatif yük taşıyan gangliozit bileşikleri bakımından son derece zengindir.

Lipoproteinlerde Protein Oranı Değişimi

Lipoprotein sınıflarında protein yüzdesi şilomikrondan HDL'ye doğru giderek artış gösterir; bu oran şilomikronda yüzde 1 seviyelerine kadar düşerken, HDL lipoproteinlerinde yüzde 60 oranına kadar çıkabilmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sifingolipitlerin yapısında gliserol bulunmadığını, bunun yerine sifingozin bazının yer aldığını kesinlikle unutmayın.
  • Seramit tanımını iyi kavrayın; sifingozinin 2. karbonundaki amin grubu ile yağ asidinin amit bağı yapmasıyla oluşur.
  • Serebrozit türlerinden kerazin (lignoserik asit içerir) ile serebron arasındaki ayrım sınavda çeldirici olarak gelebilir.
  • Gangliozitlerin yapısında bulunan siyalik asit nedeniyle pH 7'de negatif yük taşıdığı bilgisi sık sorulan bir detaydır.
  • Sabunlaşmayan lipitlerin yağ asidi içermediği ve hidroliz olmadıkları kuralını aklınızdan çıkarmayın.
  • Terpenlerin yapı birimi olan izoprenin doğada serbest bulunmadığı, ancak zincir/halka şeklinde birleştiği unutulmamalıdır.
  • Sterollerde OH grubunun 3. karbona bağlı olduğu, kolesterol yan zincirinin ise 8 karbonlu olduğu bilgisine dikkat edin.
  • Lipoproteinlerde protein oranının şilomikrondan HDL'ye doğru (yüzde 1'den yüzde 60'a) arttığı kuralını iyi ezberleyin.