Ünite 5: Şilomikronlar, Vldl, LDL, HDL

Doğal Yağ Asitlerinin Karbon Sayısı Dağılımı

Doğada bulunan yağ asitlerinde karbon sayısı genellikle çifttir; ancak metabolizma ürünü olarak veya denizde yaşayan bazı türlerde tek karbonlu yağ asitlerine de rastlanabilir. Doğada en yoğun olarak 16 ile 18 karbon içeren yağ asitleri görülmektedir.

Memeli Hayvanlarda Esansiyel Yağ Asidi Oranı

Memeli hayvanlarda en çok bulunan esansiyel yağ asidi linoleik asittir. Bu önemli asit, organizmadaki toplam yağ asitlerinin yaklaşık %10 ile %20'lik kısmını oluşturur.

Spermeçet Mumunun Yapısı

Setil alkolün palmitik asit ile esterleşmesi sonucu oluşan özel bir mum türüdür. Bu tür mumlar hayvansal organizmalarda ve sterollerle verilen esterleşmeler sonucunda açığa çıkmaktadır.

Balmumunun Karbon Zinciri Uzunluğu

Balmumunun kimyasal yapısında karbon sayısı 26 ile 34 arasında değişen alkollerle palmitik asit esterleri yer alır. Bu yapı mumların soğukta sertleşip sıcakta yumuşama özelliğini belirler.

Anahtar Kavramlar

LipitGenel olarak suda çözünmeyen, eter, benzen ve kloroform gibi organik çözücülerde çözünebilen canlı organizma bileşikleridir. Örnek olarak hücre ve organel zarlarının temel yapı taşı olan nötral yağlar gösterilebilir.

Sabunlaşabilen LipitYapılarında mutlaka yağ asidi bulunduran ve hidroliz edilerek sabun veya benzeri türevler oluşturabilen lipit grubudur. Açilgliseroller, mumlar ve fosfogliseritler bu gruptadır.

Sabunlaşmayan LipitYapısında yağ asidi bulundurmayan ve sabun oluşturma özelliği olmayan lipit sınıfıdır. Terpenler, steroitler ve prostaglandinler bu gruba örnektir.

Esansiyel Yağ Asidiİnsan organizması tarafından sentezlenemeyen ve mutlaka diyetle dışarıdan alınması gereken yağ asitleridir. Örnek olarak linoleik, linolenik ve araşidonik asit verilebilir.

Triaçilgliserol (Trigliserit)Gliserolün üç hidroksil grubunun da yağ asitleriyle esterleşmesi sonucu oluşan nötral yağlardır. Bitki ve hayvan hücrelerindeki en önemli depo lipitleridir, örneğin tristearilgliserol basit bir trigliserittir.

MumSuda çözünmeyen uzun zincirli yağ asitlerinin, uzun zincirli mono alkoller veya sterollerle verdiği esterlerdir. Enzimler tarafından kolayca parçalanmazlar, örneğin balmumunda karbon sayısı 26-34 olan alkol esterleri bulunur.

FosfogliseritGliserolün ilk iki hidroksil grubunun yağ asitleri, üçüncü grubunun ise fosforik asit ile esterleşmesiyle oluşan zar yapı taşı lipitlerdir. Fosfatidik asit bu grubun biyosentezinde çıkış maddesidir.

Sistematik Yağ Asidi AdlandırmasıYağ asitlerinin karbon zinciri uzunluğuna göre isimlendirilmesi olup, zincirdeki aynı sayıda karbon içeren hidrokarbon adının sonuna 'oik' ekinin getirilmesiyle yapılır.

Karışık TriaçilgliserolGliserol ile esterleşen üç yağ asidinin birbirinden farklı olduğu trigliserit türüdür. Doğada basit triaçilgliserollere göre çok daha yaygın olarak bulunur, örneğin oleildistearilgliserol.

Fosfatidik AsitGliserolün yağ asitleri ve fosforik asit ile esterleşmesinden oluşan, fizyolojik koşullarda iyonlaşmış halde bulunan temel bir ara üründür. Hücrelerde çok az miktarda bulunur ve fosfogliseritlerin biyosentezinde çıkış maddesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Sabun Üretiminde Tuz Tercihleri

Sabunlar yağ asitlerinin sodyum veya potasyum tuzlarıdır. Sodyum tuzları katı sabunları oluştururken potasyum tuzları yumuşak sabunları verir; potasyum tuzları daha pahalı olduğundan sanayide sodyum tuzları tercih edilir.

Ekstrakte Edilen Yağ Asidi Çeşitliliği

Hayvan, bitki ve mikroorganizmalardan yapılan çalışmalar sonucunda doğadaki lipitlerden bugüne kadar 100'den fazla farklı yağ asidi ekstrakte edilmeyi başarmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Lipitlerin protein ve karbonhidratlar gibi polimer yapı oluşturmadığı bilgisi sınavda çeldirici olarak sıkça sorulabilir; bu detayı unutmayın.
Sabunlaşabilen lipitlerin yapısında mutlaka yağ asidi bulunduğunu, sabunlaşmayanların ise bu gruba girmediğini ayırt edebilmelisiniz.
Doğal yağ asitlerinin karbon sayısının genellikle çift olduğunu, ancak bazı istisnai durumlarda tek olabileceğini göz ardı etmeyin.
Esansiyel yağ asitlerinin (linoleik, linolenik, araşidonik) vücutta sentezlenemediğini ve dışarıdan alınması gerektiğini mutlaka ezberleyin.
Gliserolün 3 hidroksil grubunun tamamının esterleşmesiyle triaçilgliserol (trigliserit) oluştuğunu karıştırmayın.
Fosfatidik asidin fosfogliserit biyosentezinde çıkış maddesi olduğunu ve fizyolojik koşullarda iyonlaşmış halde bulunduğunu unutmayın.