Ana Sayfa » Ankara Üniversitesi ANKADEM » Jeofizik Mühendisliği Bölümü » Genel Jeoloji ve Laboratuarı 1 (2 – 2 – 3 – 4)

Ünite 9: Metamorfik Kayalar — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Metamorfizma — Sedimanter ve magmatik kayaların, katı durumlarını koruyarak farklı basınç, sıcaklık, stres veya kimyasal şartlar altında mineralojik ve dokusal değişime uğraması sürecidir. Örneğin, kırmızı şeyl biriminin gnaysa dönüşmesi bu olayın tipik bir sonucudur.

Metamorfik Kaya — Önceden var olan kayaların (protolitlerin) sıcaklık, basınç ve stres gibi ajanların etkisiyle başkalaşarak mineralojik ve dokusal olarak değişmesiyle oluşan yeni kayaç türüdür. Örnek olarak sleyt, mermer, kuvarsit ve gnays verilebilir.

Protolit — Metamorfik kayaların oluşumundan önceki ilk halini, yani köken kayasını ifade eden jeolojik terimdir. Örneğin, sleyt kayasının protoliti şeyldir.

Metamorfik Mineral Bileşimi — Metamorfizma süreci sonucunda kayada sonradan oluşan yeni minerallerin oluşturduğu topluluktur. Bir kayanın metamorfik olup olmadığını anlamak için kullanılan temel iki özellikten biridir.

Metamorfik Foliyasyon — Metamorfizma sonucunda kayalarda mineral tanelerinin birbirine paralel yüzeyler halinde gelişmesi durumudur. Sleyt klivajı, şistozite ve gnays bandlaşması bu yapının başlıca türleridir.

Diferansiyel Stres — Malzemenin eşit olmayan sıkılma veya gerilmeye maruz kalması durumudur; yani bir yöndeki itme veya çekme kuvvetinin diğer yönlere kıyasla farklı büyüklükte olmasıdır. Kayaçların plastik deformasyonla şekil değiştirmesine yol açar.

Tercihli Mineral Yönelimi — Metamorfizma sırasında diferansiyel strese maruz kalan kaya içindeki tanelerin kırılmaksızın yönlenerek pankek gibi levhamsı veya uzamış şekiller alması durumudur. Foliyasyonun oluşumunda temel mekanizmadır.

Metamorfik Koşullar — Yer kabuğunda kayaların eş zamanlı olarak maruz kaldığı sıcaklık ve basınç aralığını tanımlamak için kullanılan jeolojik terimdir. Farklı sıcaklık-basınç kombinasyonları farklı mineral toplulukları üretir.

Duraylılık (Duraylı Mineral) — Bir mineralin belirli sıcaklık ve basınç koşulları altında değişmeden, kararlı yapısını koruyabilme durumudur. Koşullar değiştiğinde mineral duraysız hale gelerek yeni bir minerale dönüşür.

Foliyasyonlu Kaya — Kristallerin paralel uzanımı ya da açık ve koyu renkli bantların tekrarlanmasıyla oluşan yapraklı veya çizgili görünüme sahip metamorfik kaya sınıfıdır. Örnekleri arasında sleyt, fillit ve şist bulunur.

Foliyasyonsuz Kaya — Metamorfizma sırasında mineralleri rekristalize olan ancak yönlü basınç eksikliği veya mineral türü nedeniyle foliyasyon içermeyen metamorfik kaya sınıfıdır. Örnekleri mermer ve kuvarsittir.

Sleyt — Şeyl biriminin düşük dereceli metamorfizması sonucu oluşan, ince taneli ve sleyt klivajına sahip foliyasyonlu metamorfik kayadır.

Sleyt Klivajı — İnce taneli sleyt kayaçlarında kil minerallerinin tercihli yönelimiyle ortaya çıkan ve kayanın düzlemler boyunca yapraklar halinde ayrılmasını sağlayan foliyasyon türüdür.

Metakumtaşı ve Metakonglomera — Kumtaşı ve konglomera birimlerinin metamorfizmasıyla oluşan, ilksel sedimanter dokuların korunduğu ancak tanelerin yassılaştığı veya uzadığı metamorfik kayalardır.

Termal (Dokanak) Metamorfizma — Magmatik plütonların yerkabuğundaki soğuk yan kayaçlara sokulması ve yüksek sıcaklık aktarmasıyla plütonların yakınında gelişen metamorfizma türüdür.

Dinamik Metamorfizma — Fay zonlarında yoğun mekanik stres ve hareketin etkisiyle kayaçların ezilmesi ve deforme olması sonucunda gelişen metamorfizma türüdür.

Bölgesel (Dinamotermal) Metamorfizma — Dağ oluşum kuşaklarında (orojenik alanlarda), hem yüksek sıcaklık hem de yönlü basıncın (diferansiyel stres) aynı anda etkili olmasıyla çok geniş alanlarda gelişen metamorfizma türüdür.

Mavişist Metamorfizması — Yitim (dalma-batma) zonlarında, yüksek basınç ve göreceli olarak düşük sıcaklık koşullarında gelişen, karakteristik mavi renkli mineraller barındıran metamorfizma türüdür.

Kalkan (Shield) — Çok yaşlı kıta alanlarında geniş yüzeyler (mostralar) veren, genellikle yoğun metamorfik ve magmatik kayalardan oluşan karasal çekirdek bölgeleridir.

Rekristalizasyon — Metamorfizma sırasında katı haldeki minerallerin atomik düzeyde yeniden düzenlenerek daha büyük veya kararlı kristal ağlarına dönüşmesi sürecidir.