İnfografik
← Ünite 10
Acil Durum ve Afet Yönetimine Giriş

Ünite 10: Afet Yönetiminde Sağlık Hizmetleri ve Acil Tıbbın Rolü

2019 Yılı Küresel Afet İstatistikleri
2019 yılında dünya genelinde en az 396 doğal afet rapor edilmiştir. Bu afetler 95 milyondan fazla insanı doğrudan etkilemiş, 11.755 kişinin ölümüne yol açmış ve küresel ekonomide yaklaşık 130 milyar ABD doları tutarında maddi hasar meydana getirmiştir.
6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri
Pazarcık merkezli 7,7 Mw ve 7,6 Mw büyüklüğündeki depremler, 108.812 km² alanda 14 milyondan fazla insanı etkilemiştir. Depremler sonucunda 53.537 ölüm, 107.213 yaralanma gerçekleşmiş, 38.901 bina yıkılmış ve 103.6 milyar dolar maddi hasar oluşmuştur.
5902 Sayılı Kanun ve AFAD'ın Kuruluşu
17 Haziran 2009 tarihli ve 5902 sayılı 'Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun' ile Türkiye'de afetlerle ilgili yasal mevzuat belirlenmiş ve bu kanunla afetlerden sorumlu çatı kuruluş olan AFAD kurulmuştur.
UMKE'nin Kuruluşu
Sağlık Bakanlığı tarafından 30 Aralık 2003 tarihli ve 5442 sayılı onay ile hayata geçirilen 'Afetlerde Sağlık Organizasyonu Projesi' kapsamında, afet bölgelerinde medikal kurtarma hizmeti sunmak üzere Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri (UMKE) kurulmuştur.

Anahtar Kavramlar

AfetToplumun normal yaşamını ve faaliyetlerini kesintiye uğratan, fiziksel, sosyal ve ekonomik kayıplara yol açan, yerel imkanlarla baş edilemeyen olağanüstü olaylardır. Metinde deprem, sel, tsunami ve pandemiler bu duruma örnek gösterilmiştir.
Bütünleşik Afet Yönetimi SistemiAfet öncesi, sırası ve sonrasındaki tüm aşamaları (önleme, hazırlık, müdahale, iyileştirme) kapsayan, risk yönetimini esas alarak can ve mal kayıplarını en aza indirmeyi amaçlayan bütünsel bir yönetim modelidir.
START Triyaj SistemiSimple Triage and Rapid Treatment (Basit Triyaj ve Hızlı Tedavi) kelimelerinin kısaltması olan, afet alanında yaralıların solunum, perfüzyon ve bilinç durumlarını hızlıca değerlendirerek öncelik sırasını belirleyen sistemdir.
Hastane Afet Planı (HAP)Bir hastanenin afet anında ve sonrasında hizmet sunumunu kesintisiz sürdürebilmesi, kapasitesini artırabilmesi ve normal işleyişe dönebilmesi için hazırlanan, tüm acil durum operasyonlarını içeren kapsamlı eylem planıdır.
Acil Durum Operasyon MerkeziAfete müdahale çalışmalarını tek bir elden organize etmek, yönetmek ve kurum içi/kurum dışı iletişimi koordine etmek amacıyla hastane bünyesinde önceden belirlenmiş güvenli bir alanda kurulan yönetim merkezidir.
Dekontaminasyon (Arındırma)Nükleer, kimyasal veya biyolojik ajanlara maruz kalmış hastaların, acil servise ve hastane içerisine alınmadan önce, diğer hastaları ve personeli korumak amacıyla özel dış alanlarda temizlenmesi işlemidir.
TriyajAfet durumlarında eldeki sınırlı sağlık kaynakları ile en fazla sayıda insanın hayatını kurtarmak amacıyla, hastaların tıbbi aciliyet derecelerine göre sınıflandırılması ve önceliklendirilmesi sürecidir.
Kırmızı Kod (Triyaj)Hayati fonksiyonları tehlikede olan, acil tıbbi müdahale yapılmadığı takdirde yaşamını yitirecek olan en yüksek öncelikli hasta grubunu temsil eden triyaj kategorisidir.
Siyah Kod (Triyaj)Afet anında hayatını kaybetmiş olan ya da hayatta kalma şansı tıbben bulunmayan, eldeki kaynakların diğer yaralılar için kullanılması amacıyla en son sıraya konulan veya morga yönlendirilen hasta kategorisidir.
Risk YönetimiAfet öncesi dönemde olası tehlikelerin belirlenmesi, analiz edilmesi ve bu tehlikelerin yol açabileceği zararları azaltmak amacıyla gerekli koruyucu ve önleyici tedbirlerin planlanıp uygulanması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Afet Sonrası Hasta Başvuru Zirvesi

Ani gelişen afetlerde, yaralıların en yakın hastaneye akın etmesiyle hasta başvuruları hızla artar. İstatistiksel ve operasyonel verilere göre, afet anından yaklaşık 2 ila 3 saat sonra hastanelere başvuran hasta sayısı en yüksek seviyeye (zirveye) ulaşır.

Amerikan Tıp Birliği Afet Kursları

Amerikan Tıp Birliği (AMA), afet anında alanda ve acil servislerde triyaj ile hasta yönetimini standardize etmek amacıyla sağlık personeline yönelik 'Temel Afet Yaşam Desteği' ve 'İleri Afet Yaşam Desteği' adında iki temel eğitim programı geliştirmiştir.

Olay Yönetim Sisteminin 5 Ana Bileşeni

Hastane Acil Durum Olay Yönetim Sistemi kapsamında kurulan Acil Durum Operasyon Merkezi'nin tüm faaliyetleri; Komuta, Operasyon, Planlama, Lojistik ve Finans olmak üzere 5 ana idari bileşenden oluşur ve bu yapıya göre yönetilir.

Sınavda Dikkat Et

  • Afet sonrası hasta başvuru zamanlamasına dikkat edin.
  • Triyaj renk kodlarını ve anlamlarını eksiksiz ezberleyin.
  • Acil Durum Operasyon Merkezi'nin 5 ana bileşenini unutmayın.
  • START triyaj sisteminin adını ve kullanım yerini bilin.
  • AFAD ve UMKE'nin kuruluş yasal dayanaklarını ve tarihlerini karıştırmayın.