Ana Sayfa » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF » Çocuk Gelişimi Lisans Programı » Okul Öncesi Eğitim Kurumlarında Program Geliştirme
← Ünite 13
Okul Öncesi Eğitim Kurumlarında Program Geliştirme

Ünite 13: Okul Dışı Öğrenme 1

2006 Okul Öncesi Eğitim Programı
Türkiye'de okul dışı öğrenme yaklaşımı, 2006 yılında yenilenen okul öncesi eğitim programı ile birlikte ilk kez sistematik bir biçimde ulusal eğitim politikalarına ve müfredat yapısına dahil edilmiştir.
2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2024 yılında güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı'nda alan gezileri, açık hava etkinlikleri ve toplumsal katılım projeleri önerilen temel öğretim uygulamaları arasında yer almıştır.
Finlandiya Orman Anaokulları
Finlandiya'da uygulanan bu modelde, okul öncesi çocukların haftada en az iki gününü tamamen açık havada ve doğa içinde geçirmeleri yasal ve pedagojik bir zorunluluk olarak uygulanmaktadır.
MEB 2019 Okul Dışı Öğrenme Kılavuzu
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2019 yılında yayımlanan kılavuzda müzeler, kütüphaneler, teknoparklar ve milli parklar gibi okul dışı öğrenme ortamları 9 temel başlık altında resmi olarak listelenmiştir.

Anahtar Kavramlar

Okul Dışı ÖğrenmeBireylerin bilgi, beceri ve tutumlarını geliştirmek amacıyla, geleneksel sınıf ortamı dışında gerçekleştirilen planlı ya da kendiliğinden gelişen etkinliklerdir. Gerçek yaşamla bağlantılı, doğrudan deneyimlere dayalı ve etkileşimli ortamlarda yürütülür.
Formel ÖğrenmeBelirli hedefler, kazanımlar ve yapılandırılmış bir müfredat doğrultusunda, genellikle okul içi ortamlarda uzman eğitimciler eşliğinde yürütülen resmi öğrenme sürecidir.
Non-Formel ÖğrenmeOkul programı ve resmi eğitim sınırları dışında gerçekleşen, ancak belirli bir amaç doğrultusunda planlı ve organize bir şekilde yürütülen öğrenme deneyimleridir.
İnformel ÖğrenmeGünlük yaşam aktiviteleri sırasında, planlanmamış bir şekilde, kendiliğinden ve doğal süreçlerde ortaya çıkan öğrenme biçimidir. Örneğin, bir çocuğun parkta oynarken karıncaları gözlemlemesi bu türe girer.
Deneyimsel ÖğrenmeJohn Dewey ve David Kolb tarafından savunulan, bireyin gerçek yaşam deneyimleri ve bu deneyimler üzerindeki yansımaları aracılığıyla bilgiye ulaştığı, aktif katılımı esas alan öğrenme yaklaşımıdır.
Yakınsak Gelişim AlanıVygotsky'nin kuramına göre, bir çocuğun tek başına yapamadığı ancak bir yetişkinin veya daha yetkin bir akranın rehberliği ve desteğiyle başarabileceği potansiyel gelişim bölgesidir.
Doğa Temelli ÖğrenmeParklar, ormanlar ve botanik bahçeleri gibi doğal çevrelerde gerçekleştirilen, çocukların doğayla duygusal ve fiziksel bağ kurmalarını sağlayan doğrudan deneyim odaklı öğrenme sürecidir.
Kültür Temelli ÖğrenmeMüzeler, sanat galerileri, tarihi alanlar ve kütüphaneler aracılığıyla çocukların sanat, tarih ve kültürel mirasla doğrudan etkileşim kurmasını sağlayan öğrenme yaklaşımıdır.
Toplum Temelli ÖğrenmeÇocukların yerel pazarlar, belediye tesisleri ve küçük işletmeler gibi ortamlarda yaşadıkları toplumu tanımalarını, sosyal ilişkiler kurmalarını ve günlük yaşam becerileri kazanmalarını hedefleyen yaklaşımdır.
Dijital Teknoloji Temelli ÖğrenmeSanal müze turları, artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR) gibi dijital araçlar kullanılarak gerçekleştirilen, özellikle fiziksel erişimin kısıtlı olduğu durumlarda esneklik sağlayan öğrenme biçimidir.
Ön ZiyaretÖğretmenin okul dışı öğrenme etkinliğinden önce mekânın fiziksel koşullarını, güvenlik durumunu, lojistik detaylarını ve pedagojik potansiyelini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirdiği hazırlık gezisidir.
Risk DeğerlendirmesiOkul dışı etkinliklerde çocukların güvenliğini sağlamak amacıyla olası tehlikelerin önceden belirlenmesi, önlemlerin alınması ve çocuklara güvenli sınırlar içinde keşif fırsatları sunulması sürecidir.
Forest School (Orman Okulu)Çocukların düzenli olarak açık havada ve ormanlık alanlarda vakit geçirerek problem çözme, motor beceriler ve sosyal ilişkiler geliştirmelerini amaçlayan, Kuzey Avrupa kökenli doğa temelli eğitim modelidir.
Te WhārikiYeni Zelanda'da uygulanan, çocukların öğrenme deneyimlerini aile, yerel topluluk, kültür ve doğal çevre ile bütünleştirmeyi esas alan erken çocukluk eğitimi programıdır.
Curriculum for Excellenceİskoçya'da uygulanan ve açık hava öğrenimini okul öncesinden lise sonuna kadar tüm eğitim kademelerinde temel bir yaklaşım olarak entegre eden ulusal öğretim programıdır.
Ekolojik Sistemler KuramıBronfenbrenner tarafından geliştirilen, çocuğun gelişiminin içinde bulunduğu aile, okul ve toplum gibi mikrosistemler ve bu sistemlerin birbiriyle olan etkileşimleri doğrultusunda şekillendiğini savunan kuramdır.
Somut İşlemler Öncesi DönemPiaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı'nda yer alan ve okul öncesi çocukları kapsayan, soyut kavramların ancak somut deneyimler ve nesneler aracılığıyla anlamlandırılabildiği gelişim dönemidir.
Paydaş KatılımıOkul dışı öğrenme etkinliklerinin planlanması ve uygulanmasında yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları, üniversiteler ve uzmanların sürece dâhil edilerek iş birliği yapılması durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

İskoçya Açık Hava Öğrenme Politikası

İskoçya'da 'Curriculum for Excellence' programı kapsamında, açık havada öğrenme yaklaşımı okul öncesinden lise son sınıfa kadar tüm eğitim kademelerinde zorunlu bir temel yaklaşım olarak kabul edilmiştir.

Falk ve Dierking (2018) Müze Araştırması

Araştırmacılar, müze ve kültürel alan ziyaretlerine katılan çocukların buralarda edindikleri bilgileri çok uzun süre hafızalarında koruduklarını ve farklı yaşam bağlamlarına başarıyla aktarabildiklerini kanıtlamıştır.

O'Brien ve Murray (2007) Forest School Analizi

İngiltere'de yürütülen bu çalışma, düzenli orman okulu etkinliklerine katılan çocukların hem büyük kas hem de ince motor becerilerinde, sosyal ilişkilerinde ve öz güvenlerinde belirgin artışlar olduğunu saptamıştır.

Louv (2008) Doğa Yoksunluğu Sendromu

Yazar Richard Louv, doğadan uzak modern yaşamın çocuklarda dikkat dağınıklığı, stres ve yaratıcılık eksikliğine yol açtığını; doğayla düzenli temasın ise bilişsel ve duygusal iyileşme sağladığını ortaya koymuştur.

Dewey (1938) Deneyim ve Eğitim

John Dewey, 1938 tarihli eserinde okul ile gerçek yaşam arasında güçlü bağlar kurulması gerektiğini savunarak, okul dışı öğrenmenin ve yaparak-yaşayarak öğrenmenin felsefi temellerini atmıştır.

OECD (2022a) Starting Strong VI Raporu

Raporda, okul dışı öğrenmenin etkililiği için öğretmenlerin bu alanda özel eğitim almaları, etkinliklerin müfredatla güçlü ilişkisi ve yerel kaynakların kullanımı olmak üzere 3 temel unsur vurgulanmıştır.

Smithsonian Enstitüsü Erken Çocukluk Programları

Amerika Birleşik Devletleri'nde bulunan bu enstitü, okul öncesi çocuklara yönelik özel tasarlanmış müze programları geliştirerek formel ve informel öğrenmeyi birleştiren öncü çalışmalar yürütmektedir.

Karakuş ve Aktın (2023) Türkiye Araştırması

Türkiye'deki okul öncesi öğretmenlerinin okul dışı ortamlara yönelik yüksek farkındalığa sahip olduğunu; ancak ulaşım, bütçe ve güvenlik endişeleri nedeniyle uygulamada bölgesel eşitsizlikler yaşandığını saptamıştır.

Kolb (1984) Deneyimsel Öğrenme Döngüsü

David Kolb tarafından geliştirilen bu model, öğrenmenin somut deneyim, yansıtıcı gözlem, soyut kavramsallaştırma ve aktif uygulama olmak üzere birbirini takip eden 4 aşamalı bir döngüyle gerçekleştiğini açıklar.

Sınavda Dikkat Et

  • Okul dışı öğrenmenin üç öğrenme türüyle (formel, non-formel, informel) ilişkisine dikkat edin; sınavda bu kavramların tanımları veya örnek olay üzerinden eşleştirilmesi sorulabilir.
  • Türkiye'de okul dışı öğrenmenin programlara sistematik entegrasyon yılı olan 2006 yılını mutlaka aklınızda tutun; tarihsel gelişim sorularında sıkça karşınıza çıkabilir.
  • Ön ziyaretin amacını sadece 'gezip görmek' değil, 'güvenlik, risk ve pedagojik potansiyeli değerlendirmek' olarak kodlayın; sınavda çeldirici şıklarda lojistik dışı detaylar yer alabilir.
  • Kuzey Avrupa (Finlandiya) orman anaokulları ile İskoçya (Curriculum for Excellence) ve Yeni Zelanda (Te Whāriki) program isimlerini ülkeleriyle doğru eşleştirdiğinizden emin olun.
  • Okul dışı öğrenme ortamlarının 4 ana kategorisini (doğa, kültür, toplum, dijital) ve bunlara ait örnek mekânları (ör. yerel pazarın toplum temelli olması) iyi ayırt edin.
  • Risk yönetiminin amacının tehlikeleri sıfırlamak değil, 'güvenli sınırlar içinde kontrollü risk ve keşif fırsatı sunmak' olduğunu unutmayın; bu modern yaklaşım felsefesi sorulabilir.