Ünite 3: Sosyolojide Temel Bakış Açıları ve Yöntem

Descartes'ın 1637 Tarihli Söylemi

René Descartes, 1637 yılında yayımladığı 'Aklı Doğru Yürütme ve Bilimlerde Gerçeği Arama Yöntemi Üzerine Söylem' çalışmasında, kesin olan tek şeyin şüphe etmek olduğunu belirtmiş ve 'Düşünüyorum, öyleyse varım' felsefi sonucuna ulaşmıştır.

Durkheim'ın 1894 Tarihli Metodolojik Eseri

Emile Durkheim, sosyolojinin bağımsız ve bilimsel bir disiplin olduğunu kanıtlamak amacıyla 1894 yılında 'Sosyolojik Yöntemin Kuralları' adlı eseri kaleme alarak pozitivist paradigmayı sosyolojiye uyarlamıştır.

Durkheim'ın 1897 Tarihli İntihar Çalışması

Emile Durkheim, 1897 yılında yayımladığı 'İntihar: Sosyolojik Bir İnceleme' adlı çalışmasında pozitivist ilkeleri uygulamış ve bireysel bir eylem olan intiharı toplumsal olgularla açıklayan ilk metodolojik araştırmayı gerçekleştirmiştir.

Giambattista Vico'nun 1725 Tarihli Eseri

Giambattista Vico, 1725 yılında yayımlanan 'Yeni Bilim' (La Scienza Nuova) adlı çalışmasında, insanın bizzat yapmadığı doğayı tam bilemeyeceğini, ancak kendi kurduğu toplumsal dünyayı ve tarihi tam olarak bilebileceğini savunmuştur.

Anahtar Kavramlar

ParadigmaToplumsal olgulara bakış açımızı, zihinsel tutumumuzu ve araştırma sürecinde hangi kurallara uyacağımızı belirleyen temel düşünsel çerçeve veya gözlüktür.

PozitivizmDoğa bilimlerinin yöntem ve tekniklerinin toplumsal dünyayı incelemek için de aynen kullanılması gerektiğini savunan, nesnel ve ölçülebilir bilgiyi esas alan felsefi yaklaşımdır.

Sosyal OlguBireyin dışında var olan, onun üzerinde dışsal bir baskı kuran, toplum genelinde yaygınlık gösteren eylem, düşünce ve davranış biçimleridir; Durkheim'a göre sosyolojinin temel inceleme nesnesidir.

Yorumsamacı ParadigmaToplumsal dünyayı doğa bilimlerinden ayıran, insan eylemlerinin arkasındaki öznel anlamları, yorumları ve kültürel bağlamı anlamaya odaklanan alternatif bilimsel yaklaşımdır.

Sosyal İnşaSosyal sorunların, kavramların ve gerçekliklerin, insanların çevrelerini anlamlandırmaları, olaylara değer yüklemeleri ve etkileşimleri sonucunda insan ürünü olarak ortaya çıkması sürecidir.

Anlama (Verstehen)Max Weber'in sosyolojik yönteminde, toplumsal aktörlerin eylemlerine yükledikleri öznel anlamların zihinsel ve bağlamsal olarak kavranması sürecidir.

Niceliksel AraştırmaToplumsal olguları sayısallaştırarak, ölçerek, değişkenler arası ilişkileri istatistiksel testlerle analiz ederek genellemelere ulaşmayı amaçlayan pozitivist araştırma yöntemidir.

Niteliksel Araştırmaİnsanların deneyimlerini, bakış açılarını ve oluşturdukları anlam dünyasını kendi doğal bağlamında, esnek ve bütüncül bir yaklaşımla derinlemesine inceleyen yorumsamacı yöntemdir.

Aydınlanmaİnsanın kendi suçuyla düşmüş olduğu reşit olmama durumundan aklını kullanma cesareti göstererek kurtulması ve bilginin kaynağı olarak deney, gözlem ve aklı ön plana çıkarması dönemidir.

Ampirizm (Olguculuk)Bilginin kaynağının yalnızca duyusal deneyimler, gözlemler ve somut veriler olduğunu savunan, pozitivizmin temelini oluşturan felsefi yaklaşımdır.

EpistemolojiBilginin doğasını, kaynağını, sınırlarını ve doğruluğunu inceleyen, araştırmacının gerçekliğe dair nasıl bilgi üreteceğini belirleyen bilgi felsefesi dalıdır.

MetodolojiBelirli bir bilimsel araştırmada verilerin nasıl toplanacağını, analiz edileceğini ve yorumlanacağını belirleyen kuramsal ve mantıksal kurallar bütünüdür.

OntolojiVarlık felsefesidir; sosyal bilimlerde sosyal gerçekliğin doğasını, onun nesnel bir gerçeklik mi yoksa zihinsel bir inşa mı olduğunu sorgulayan alandır.

BağlamBir toplumsal eylemin, olayın veya etkileşimin ortaya çıktığı, ona anlamını ve eşsizliğini veren toplumsal, kültürel ve tarihsel çerçevedir.

Diğer Önemli Bilgiler

Weber'in 1904 Tarihli Nesnellik Makalesi

Max Weber, 1904 yılında yayımladığı 'Toplum Biliminde Nesnellik' adlı çalışmasında, sosyolojik yöntemin amacının toplumsal eylemleri ve sonsuz çeşitlilikteki olayları aktörlerin öznel anlamları üzerinden anlamak olduğunu savunmuştur.

Berger ve Luckmann'ın 1966 Tarihli Kitabı

Peter Berger ve Thomas Luckmann, 1966 yılında yayımladıkları 'Gerçekliğin Sosyal İnşası' adlı eserlerinde, tüm insani bilgilerin ve gerçekliklerin sosyal durumlar içinde geliştirildiğini, korunduğunu ve inşa edildiğini açıklamışlardır.

ABD Sosyolojisinde Niceliksel Gelenek

ABD sosyolojisi, nüfus profilini, demografik dinamikleri ve kitlelerin tutumlarını tanımak adına her ince ayrıntıyı sayılabilir verilere dönüştüren niceliksel ve pazar araştırması odaklı çalışmalara öncülük etmiştir.

Aydınlanmanın Parolası: Sapere Aude

Immanuel Kant, Aydınlanmayı insanın kendi aklını kullanma kararlılığı göstermesi olarak tanımlamış ve bu sürecin parolasını 'Sapere aude / Kendi aklını kullanma cesaretini göster' olarak ilan etmiştir.

Yorumsamacı Paradigmanın Tarihsel Kökeni

Yorumsamacı paradigmanın düşünsel temelleri Giambattista Vico'nun 1725 tarihli çalışmasına dayanmakta, daha sonra Herder, Dilthey ve Max Weber gibi düşünürlerin katkılarıyla sosyolojinin temel yöntemlerinden biri haline gelmiştir.

TÜİK 2021 Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Araştırması

TÜİK tarafından 2021 yılında gerçekleştirilen 'Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanımı' araştırması, toplumsal eğilimleri ve teknoloji kullanım oranlarını sayısal verilerle ortaya koyan güncel bir niceliksel araştırma örneğidir.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda 'Sosyolojik Yöntemin Kuralları' kitabının yazarı sorulursa doğrudan Emile Durkheim'ı işaretleyin; bu eser sosyolojiyi pozitivist temelde rüştünü ispatlatmak için yazılmıştır.
Descartes'ın 'Düşünüyorum, öyleyse varım' sözünün şüphe etmek ve düşünmek eylemleriyle başladığını unutmayın; sınavda bu ilişki doğrudan sorulmaktadır.
Durkheim'ın 'İntihar' çalışmasının pozitivist yöntemin ilk uygulandığı metodolojik çalışma olduğunu ve bir toplumsal olgunun nedenini ancak başka bir toplumsal olguyla açıkladığını aklınızda tutun.
Niceliksel ve niteliksel yaklaşımların soru tarzı farklarına dikkat edin; 'Kaç tane, ne kadar' nicel iken, 'Nasıl, neden, niçin' nitel araştırma sorusudur.
Yorumsamacı paradigmanın öncüleri sorulduğunda Vico, Herder, Dilthey ve Max Weber isimlerini bir arada hatırlayın; Comte ve Durkheim ise pozitivist kanattadır.
Sosyal inşacı yaklaşım denildiğinde Berger ve Luckmann'ın 'Gerçekliğin Sosyal İnşası' eserini ve gerçekliğin sosyal etkileşimlerle kurulduğu fikrini eşleştirin.