Ünite 3: Muayene ve Değerlendirme

Ortalama Arteriyel Basınç Sınırı

Ortalama arteriyel basınç değeri 65 mmHg'nin altına düştüğünde hayati organların perfüzyon basıncı tehlikeye girer ve organ yetmezliği riski başlar.

Timpanik Ölçüm Tercihi

Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde, hızlı, pratik ve hijyenik olması nedeniyle vücut sıcaklığı ölçümünde en sık timpanik (kulak) yol tercih edilir.

Yenidoğan Normal Nabız Değeri

Yenidoğan bebeklerde normal nabız hızı dakikada 120-160 atım arasındadır; bu değer yaş ilerledikçe azalarak erişkinlerde 60-100 aralığına iner.

Yenidoğan Solunum Sayısı

Yenidoğanlarda normal solunum sayısı dakikada 30-50 arasındadır; bu hız çocuklarda 20-25, erişkinlerde ise 12-20/dakika seviyesindedir.

Anahtar Kavramlar

Sistolik Kan BasıncıKalbin sol ventrikülünün kasılması (sistol) esnasında, kanın aorttan yüksek bir basınçla arterlere pompalanmasıyla damar içinde oluşan en yüksek basınç değeridir. Halk arasında büyük tansiyon olarak bilinir.

Diyastolik Kan BasıncıKalbin gevşemesi (diyastol) esnasında arteriyel sistemde kalan en düşük kan basıncı değeridir. Halk arasında küçük tansiyon olarak adlandırılır.

Ortostatik HipotansiyonKişinin yatar veya oturur pozisyondan aniden ayağa kalkmasıyla beyin kan akımının geçici olarak azalması sonucu oluşan ani tansiyon düşmesidir.

HipertermiVücut sıcaklığının 40 °C'nin üzerine çıktığı, vücudun kendi ısı düzenleme mekanizmalarının bozulduğu ve sıcakla ilişkili ciddi klinik tabloların geliştiği durumdur.

HipotermiVücudun ısı üretimi veya ısıyı koruma mekanizmaları arasındaki dengenin bozularak vücut sıcaklığının 35 °C'nin altına düşmesi ve organ sistem fonksiyonlarının tehlikeye girmesidir.

TaşikardiErişkin bir bireyde dinlenme halindeki nabız hızının dakikada 100 atımın üzerinde olması durumudur.

BradikardiErişkin bir bireyde dinlenme halindeki nabız hızının dakikada 60 atımın altında olması durumudur.

Filiform NabızGenellikle nabız sayısının dakikada 130'un üzerinde olduğu, şok ve ağır kanama durumlarında hissedilen, hızlı ve elden kayıp gidiyormuş hissi veren zayıf nabız türüdür.

TakipneSolunum hızının yaş gruplarına göre belirlenen normal sınırların üzerinde olması durumudur; örneğin erişkinlerde dakikada 20'nin üzerindeki solunum sayısıdır.

BradipneSolunum hızının normal değerlerin altına inmesi durumudur; örneğin erişkinlerde dakikada 12'nin altındaki solunum hızıdır.

DispneHastanın nefes alıp vermede zorluk yaşaması, nefes darlığı çekmesi ve buna bağlı olarak kanın oksijenlenmesinde bozulma gözlenmesi durumudur.

Kapiller Geri Dolum SüresiTırnak yatağına basınç uygulanıp bırakıldıktan sonra, kapiller damarların tekrar kanla dolarak pembe rengine dönmesi için geçen süredir; normalde 2 saniyenin altındadır.

AnizokoriSağ ve sol gözbebeklerinin (pupillerin) birbirinden farklı boyutlarda olması durumudur; beyin sapı hasarı veya kafa içi basınç artışını düşündürür.

KapnografiSolunum döngüsü boyunca anlık karbondioksit konsantrasyonlarının grafiksel ve sayısal olarak ölçülmesi ve ventilasyon durumunun izlenmesi yöntemidir.

Ana YakınmaHastanın acil sağlık sistemini (112) aktive etmesine neden olan, kendi sözcükleriyle ifade ettiği en belirgin ve rahatsız edici şikayetidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Kapiller Geri Dolum Sınırı

Dolaşım yeterliliğini gösteren kapiller geri dolum süresinin 2 saniyeyi geçmesi, uç ekstremitelerde perfüzyon bozukluğu veya şok tablosu olduğunu gösterir.

Oksijen Saturasyonu Hipoksi Sınırı

Arteriyel oksijen saturasyonu (SaO2) değerinin %96 veya altında olması, hastada hipoksi varlığının tespiti için %100 duyarlı bir gösterge kabul edilir.

Normal ETCO2 Değer Aralığı

Normal akciğer fonksiyonlarına sahip sağlıklı bir bireyde, soluk verme sonunda ölçülen End-Tidal Karbondioksit (ETCO2) değeri 35-45 mmHg arasındadır.

CPR Esnasında Kritik ETCO2 Eşiği

Kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR) sırasında ETCO2 değerinin 10 mmHg'nin altında olması yetersiz göğüs basısını gösterir; kaliteli bası ile bu değerin 10-20 mmHg arasında tutulması gerekir.

Resüsitasyon Sonlandırma Kriteri

Kardiyopulmoner resüsitasyonun (CPR) 20. dakikasında ETCO2 değerinin hala 10 mmHg'nin altında seyretmesi, spontan geri dönüş ihtimalinin çok düşük olduğunu gösterir.

İdeal İletişim Mesafesi

Öykü alma ve muayene esnasında hasta ile kurulması gereken ideal iletişim mesafesi 50-130 cm arasındadır; fizik muayene yapılmayacaksa bu mesafe en fazla 400 cm olmalıdır.

Karbonmonoksit Zehirlenmesinde Yanıltıcı Saturasyon

Karbonmonoksit zehirlenmesi yaşayan hastalarda, nabız oksimetresi karboksihemoglobini oksihemoglobin gibi algıladığı için cihazda yanlış şekilde yüksek (normal) saturasyon değerleri okunur.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda çıkabilecek yaş gruplarına göre normal solunum ve nabız değerlerini karıştırmamak için yenidoğanın en yüksek (nabız 120-160, solunum 30-50) değerlere sahip olduğunu unutmayın.
Karbonmonoksit zehirlenmesinde nabız oksimetresinin oksihemoglobin ile karboksihemoglobini ayırt edemeyip yanlış yüksek saturasyon göstereceğini mutlaka aklınızda tutun.
CPR kalitesini izlemede ETCO2 sınırlarına dikkat edin: 10 mmHg altı yetersiz basıyı, 10-20 mmHg kaliteli basıyı, ani 35-45 mmHg'ye çıkış ise spontan dolaşımın geri döndüğünü gösterir.
Öykü alırken 'Dostum, kardeşim' gibi hitapların yanlış olduğunu, her zaman profesyonel 'Siz' dilinin kullanılması gerektiğini iletişim sorularında doğru seçenek olarak arayın.
Ağrı için OPQRST, bilinç değişikliği için AEIOU-TIPS, nefes darlığı için HAPI-SOCS ve genel tıbbi geçmiş için SAMPLE anımsatıcılarının hangi şikayete özgü olduğunu iyi ayırt edin.