Ünite 9: Zehirlenmeler — Önemli Kavramlar

Bir kimyasal veya biyolojik maddenin organizmaya girdiğinde hücreler üzerinde biyokimyasal hasar oluşturarak normal fonksiyonları bozması durumudur.

Belirli bir toksik ajanın vücuttaki etkilerini nötralize etmek, reseptör düzeyinde bloke etmek veya eliminasyonunu hızlandırmak için kullanılan spesifik panzehirdir.

Yutulan toksik maddelerin gastrointestinal sistemden emilmesini azaltmak amacıyla uygulanan aktif kömür, gastrik lavaj ve tüm bağırsak irrigasyonu gibi yöntemlerin genel adıdır.

Yüksek gözenekli yapısı sayesinde bağırsak lümenindeki toksik maddeleri fiziksel olarak bağlayarak emilimini engelleyen ve dışkıyla atılmasını sağlayan dekontaminasyon ajanıdır.

Yutulan toksik maddeleri sistemik dolaşıma geçmeden önce mideden mekanik olarak geri çekmek amacıyla mideye tüp yerleştirilerek yapılan yıkama işlemidir.

Karbonmonoksit gazının hemoglobine oksijenden çok daha yüksek bir afiniteyle bağlanması sonucu oluşan ve dokulara oksijen taşınmasını engelleyen kararsız bileşiktir.

Göz bebeklerinin aşırı derecede daralarak toplu iğne başı kadar kalması durumudur; özellikle opiyat ve organofosfat zehirlenmelerinde karakteristik bir bulgudur.

Organofosfatların asetilkolini parçalayan asetilkolinesteraz enzimini bloke ederek sinapslarda aşırı asetilkolin birikmesine ve kolinerjik krize yol açması mekanizmasıdır.

Opiyat (eroin, morfin vb.) zehirlenmelerinde gelişen solunum depresyonu ve koma tablosunu geri döndürmek için kullanılan spesifik opiyat reseptör antagonistidir.

Organofosfat zehirlenmelerinde ortaya çıkan aşırı salgı artışı, bradikardi ve bronkospazm gibi kolinerjik semptomları bloke etmek için kullanılan antimuskarinik ilaçtır.

Endüstride çözücü olarak kullanılan, sahte içki yapımıyla vücuda alındığında körlük, ağır metabolik asidoz ve ölüme yol açan toksik alkol türüdür.

Asetaminofen (parasetamol) aşırı doz alımlarında karaciğerde biriken toksik metabolitleri nötralize ederek karaciğer yetmezliğini önleyen spesifik antidottur.

Metan ve propan gibi, solunan ortamdaki havanın yerini alarak oksijen konsantrasyonunu düşüren ve boğulmaya neden olan gazlardır.

Karbonmonoksit ve siyanür gibi, solunduğunda hücresel düzeyde oksijenin taşınmasını veya kullanılmasını engelleyerek toksisite oluşturan gazlardır.

Yılan, akrep veya örümcek sokmalarında zehrin sistemik etkilerini nötralize etmek amacıyla laboratuvar ortamında üretilen spesifik antikor içeren serumdur.