Ünite 2: Güdüleme ve Güdüleme Kuramları — Önemli Kavramlar

Organizmayı belirli bir hedefe yönelten, davranışları başlatan, yönlendiren ve sürdüren içsel enerjidir. Örneğin, susayan bir bireyi su bulmaya iten içsel güç bir güdüdür.

İnsanda eksiklik veya yoksunluk hissi uyandıran, içsel ve dışsal, psikolojik ya da fizyolojik her tür faktördür. Örneğin, vücuttaki su miktarının azalması biyolojik bir ihtiyaç doğurur.

Daha çok biyolojik kökenli, anlık ve evrensel tepkilere neden olan fizyolojik gerginlik halidir. Örneğin, açlık ve susuzluk durumları birer dürtü olarak sınıflandırılır.

Canlının içsel dengesini koruma ve kararlı bir fizyolojik-psikolojik durum sürdürme eğilimidir. İhtiyaçlar bu dengeyi bozar, tatmin edildikten sonra tekrar homeostazi sağlanır.

Bireyin doğuştan getirdiği, öğrenilmemiş ve türsel devamlılığı sağlayan evrensel güdülerdir. Açlık, susuzluk, cinsellik ve annelik güdüsü bu kapsamdadır.

Doğuştan gelmeyen, sosyal, kültürel ve bireysel deneyimlerle sonradan öğrenilen güdülerdir. Başarma, güç kazanma, birlikte olma ve sosyal kabul görme bu türdendir.

İnsanı harekete geçiren içsel faktörlere (ihtiyaçlar, değerler) ağırlık veren güdüleme teorileridir. Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi ve Herzberg'in Çift Faktör kuramı buna örnektir.

Bireyin davranışı üzerinde çevresel etkenlerin, beklentilerin ve bilişsel süreçlerin rolünü inceleyen güdüleme teorileridir. Vroom'un Bekleyiş Kuramı ve Adams'ın Eşitlik Teorisi süreç kuramıdır.

Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisinin en üst basamağında yer alan, bireyin yeteneklerini geliştirme ve potansiyelini tam anlamıyla ortaya koyma ihtiyacıdır.

Herzberg'ün teorisinde doğrudan motive etmeyen ancak bulunmadığında huzursuzluk yaratan, ücret, çalışma koşulları ve iş güvenliği gibi destekleyici unsurlardır.

Alderfer tarafından geliştirilen; insan ihtiyaçlarını var olma, ait olma ve gelişme olmak üzere üç grupta inceleyen ve hüsran-gerileme varsayımını savunan kuramdır.

Vroom'un bekleyiş teorisinde, insanın belli bir hedefe ulaşmada duyduğu arzunun şiddeti veya ödüle atfettiği değerdir (-1 ile +1 arasında değer alır).

İnsanın belli bir davranışta bulunması ve bunu sürdürmesi için teşvik edilmesi amacıyla ödüllerin kullanıldığı yönetim psikolojisi yöntemidir.

Adams tarafından geliştirilen; iş görenlerin iş ilişkilerinde adalet, hakkaniyet ve eşit muamele görme isteğini merkeze alan güdüleme kuramıdır.

Deci ve Ryan tarafından geliştirilen; bireylerin özerklik, yeterlilik ve ilişkilenme olmak üzere üç temel psikolojik ihtiyaca dayalı güdülendiğini savunan çağdaş kuramdır.

Alderfer'in ERG teorisinde yer alan; insan üst düzey bir ihtiyacını karşılayamadığında alt düzeydeki ihtiyacına geri dönmesi durumunu ifade eden kavramdır.