← Ünite 1
Yönetim ve Organizasyon

Ünite 1: Yönetim Kavramı, Tanımı ve İşlevsel Süreci

Endüstri 1.0 (1776)
1776 yılında buhar makinesinin icadı ve kömür enerjisinin üretimde kullanılmasıyla başlayan ilk Sanayi Devrimi evresidir. Üretim mekanikleşmiş, kas gücünden makine gücüne geçiş sağlanarak yönetim düşüncesinin temelleri atılmıştır.
Endüstri 2.0 (1856)
1856 yılı itibarıyla çelik, petrol, elektrik ve otomotiv sektöründeki teknolojik sıçramalarla biçimlenen ikinci sanayi evresidir. Seri üretim hatlarının kurulması ve elektriğin sanayiye girmesi yönetimde uzmanlaşmayı zorunlu kılmıştır.
Endüstri 3.0 (1960'lar)
1960'lı yıllarda kişisel bilgisayarların (PC) ve dijital-elektronik cihazların üretimiyle başlayan üçüncü sanayi çağıdır. Bu dönemde internet, e-ticaret, küresel lojistik ve iş etiği gibi kavramlar yönetim gündemine girmiştir.
Endüstri 4.0 (2010'lar)
2010'lu yıllarda yapay sinir ağları, siber-fiziksel sistemler, insansı robotlar, nesnelerin interneti (IoT) ve artırılmış gerçeklik gibi teknolojilerle ortaya çıkan dördüncü sanayi evresidir. Akıllı fabrikaların ve sanal örgütlerin doğmasını sağlamıştır.

Anahtar Kavramlar

YönetimBaşta insan kaynakları olmak üzere finansal, fiziksel ve zaman kaynaklarını birbiriyle uyumlu ve etkin kullanarak belirlenmiş amaçlara başkaları vasıtasıyla ulaşma sürecidir. İnsanların fiziki ve sosyal güçlerini koordinating eden bir iş gördürme sanatıdır. Örneğin bir fabrikada hedeflenen üretim miktarına işçilerle iş birliği içinde ulaşılması bir yönetim faaliyetidir.
Ailesel (Patrimonial) YönetimÜst yönetimin ve temel karar organlarının belirli bir aileye mensup üyelerin elinde bulunduğu yönetim tarzıdır. Üst kademeler çoğunlukla sermaye sahipleri veya onların yakın akrabalarından oluşur. Sermaye ve yetişmiş personelin kıt olduğu ilk dönemlerde yaygınlaşmıştır.
Siyasal (Politik) YönetimÖrgüttü temel karar organlarının ve hiyerarşik kademelerin belirli siyasal eğilim ve ilişkilere sahip kişilere teslim edildiği yönetim anlayışıdır. Bu yaklaşımda uzman personelin liyakate dayalı yükselmesi siyasal kaygılar nedeniyle engellenebilir.
Profesyonel YönetimYönetim kademelerinin ve karar organlarının uzmanlık bilgisi, eğitim ve yetenek temeline göre seçilen kişilerce doldurulmasını öngören modern anlayıştır. Yönetim işinin rastgele kişilerce değil, bu alanı meslek edinen eğitimli bireylerce yürütülmesini esas alır.
Yönetim DeontolojisiYönetim mesleğinde genel kabul görmüş ahlaki kurallar, etik ilkeler, görev bilinci ve yükümlülük sınırlarını ifade eden kavramdır. Yöneticilerin kararlarında ve uygulamalarında sosyal sorumluluk ve dürüstlük ilkesiyle hareket etmesini sağlar.
Girişimci (Müteşebbis)Kâr ve zarar olasılığını (riski) üstlenerek üretim faktörlerini bir araya getiren, mal veya hizmet üretimi/pazarlaması için sermayesini yatıran özel veya tüzel kişidir. Yönetici gibi ücret karşılığı değil, kâr elde etme amacı ve risk üstlenme olgusuyla hareket eder.
Teknik YetenekYöneticinin doğrudan sorumlu olduğu uzmanlık alanı, süreçler ve tekniklerle ilgili gerekli bilgi ve uzmanlığa sahip olmasıdır. Örneğin bir ilaç fabrikası müdürünün kimya ve üretim teknolojisi alanındaki uzmanlık bilgisi teknik yetenektir.
İnsancıl İlişkiler Yeteneğiİnsanları içten gelen bir istekle çalışmaya ikna etme, örgüt içi ve dışı paydaşlarla etkili iletişim kurma ve iş birliği sağlama becerisidir. Yönetim piramidinin tüm düzeylerindeki yöneticiler için kritik bir gereksinimdir.
Fikri (Kavramsal) YetenekÖrgütü bir bütün olarak görebilme, iç ve dış çevredeki değişimleri analiz etme, soyut ve simgesel düşünebilme yeteneğidir. Üst yönetim kademelerine çıkıldıkça bu yeteneğe olan ihtiyaç artar.
Alt (İlk) Düzey YöneticiÖrgüt hiyerarşisinde işi bizzat yapan operasyonel çalışanları/astları doğrudan yönlendiren ve onlara nezaret eden yöneticilerdir. İmalat fabrikasındaki ustabaşı (formen) veya bürodaki şube şefleri bu düzeye örnektir.
Orta Düzey YöneticiÜst yönetimin belirlediği stratejik politikaları fiilen uygulamaya koyan, alt düzey yöneticileri ve operasyonları koordine eden yöneticilerdir. Şirketlerdeki departman müdürleri veya kamu idarelerindeki daire başkanları bu gruptadır.
Üst Düzey (Stratejik) YöneticiÖrgütün tüm yönetiminden, tepe politikalarının belirlenmesinden ve dış çevreyle etkileşiminden sorumlu olan en üst makamdaki icracı gruptur. Şirket genel müdürleri, CEO'lar ve yönetim kurulu başkanları bu kademeyi oluşturur.
Örgüt (Organizasyon)Bireylerin tek başlarına gerçekleştiremeyecekleri amaçları başkalarıyla bir araya gelerek başarmalarını sağlayan iş bölümü ve koordinasyon yapısıdır. Beşeri ve fiziki kaynakların belirli hedefler doğrultusunda bir araya getirildiği açık bir sistemdir.
Örgütsel DavranışSosyo-psikolojik disiplinlerin çalışma yaşamına uygulanmasıyla, çalışan insanın karşılaştığı tutum, duygu, çatışma ve davranışsal sorunları inceleyen disiplindir. 'Astlar neden yöneticinin önerdiği gibi davranmaz?' sorusuna yanıt arayarak iş yaşam kalitesini artırmayı hedefler.

Diğer Önemli Bilgiler

Endüstri 5.0 ve Toplum 5.0

Görünürdeki son sosyo-teknik aşamadır. Avcı, tarım, endüstri ve bilgi toplumlarının ardından 'Süper Akıllı Toplum' (Toplum 5.0) hedeflenmektedir. İnsan, makine ve robot iş birliği ile uzay üretim üsleri ön plana çıkmaktadır.

Luther Gulick'in Bilim Tanımı (1937)

Yönetim bilimci Luther Gulick, 1937'deki çalışmasında yönetimi, insanların neden ve nasıl birlikte çalıştıklarını sistemli araştıran bir disiplin olarak tanımlamış ve kuramsal bir yapıya kavuştuğu için yönetim alanını 'bilim' kabul etmiştir.

Peter Drucker'ın Özlü Sözü

Yönetim düşünürü Peter Drucker, yönetici ile lider farkını 'Yönetici işi doğru yapar, lider ise doğru işi yapar' ve 'Yönetici görevini firmadan alır, lider ise izleyicilerinden alır' ilkeleriyle somutlaştırmıştır.

TÜPRAŞ ve İSO 500 Örneği

İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) 'Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu' araştırmasında yıllardır ilk sırada yer alan TÜPRAŞ, metinde örgüt yapısı, maddi ve finansal kaynak bütünlüğüne somut bir iş örgütü örneği olarak gösterilmiştir.

Bilim Sözcüğünün Etimolojisi

Metinde bilimin, Latince bilmek anlamına gelen 'scire' kökünden türediği ve 'scienta' (bilinen şey / bilgi) kelimesine dayandığı belirtilmiştir. Bilimsel bilginin nesnel, sistematik ve eleştiriye açık olması gereği vurgulanmıştır.

Örgüt Sözcüğünün Kökeni

Örgüt (organizasyon) kavramının kökeni Yunanca organ araç/gereç anlamına gelen 'organon' ve Latince düzenleme/yapı anlamına gelen 'organizatio' kelimelerine dayanmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda yönetim fonksiyonlarının sırası kesinlikle sorulur. 'Planlama - Örgütleme - Yöneltme - Eşgüdümleme - Kontrol' sırasını karıştırmayın.
  • Yönetici, Lider ve Girişimci ayrımına dikkat edin: Girişimci kâr/zarar riski taşır, yönetici ücret alır, lider otoritesini izleyicilerinden alır.
  • Yönetim düzeyleri ve yetenek eşleşmelerini unutmayın: Üst düzey yöneticide Kavramsal (Fikri) Yetenek, Alt düzeyde Teknik Yetenek ön plandadır. İnsancıl yetenek her düzeyde eşittir.
  • Sanayi devrimlerinin tarihsel eşleşmelerini unutmayın: Endüstri 1.0 (1776 - Buhar), Endüstri 2.0 (1856 - Elektrik/Çelik), Endüstri 3.0 (1960 - PC/Dijital), Endüstri 4.0 (2010 - Yapay Zeka/Siber).
  • Luther Gulick'in 1937'deki tanımı sorulabilir; yönetimi 'sistemli araştırma ve iş birliği incelemesi' boyutuyla bilim olarak tanımlamıştır.
  • Yönetim gruplarından Ailesel (Patrimonial), Siyasal ve Profesyonel yönetim farklarını, özellikle liyakat ve uzmanlığın Profesyonel yönetimde esas olduğunu bilin.
  • Örgütsel Davranış alanında 'Determinizm' kavramına ve 'Astlar neden önerildiği gibi davranmıyor?' sorusunun bu alana işaret ettiğine dikkat edin.