Hazine-i ÂmireKlasik dönem Osmanlı maliyesinde sadrazam ve başdefterdarın sorumluluğu altında faaliyet gösteren devletin merkez örgütündeki tek dış hazinedir. Merkezi gelir ve giderlerin yönetildiği bu hazine, XVIII. yüzyıl sonuna kadar tek dış hazine olarak kalmıştır.
Ceyb-i HümâyûnOsmanlı devlet teşkilatında padişahın özel gelir ve giderlerinin idare edildiği iç hazine birimidir. Tanzimat sonrası merkeziyetçi yapı gereği gelirleri Maliye Hazinesi'ne devredilmiş ve zamanla adı Hazine-i Hassa olarak değiştirilmiştir.
Îrad-ı Cedid HazinesiSultan III. Selim döneminde Nizam-ı Cedit ıslahatları çerçevesinde kurulan yeni askeri teşkilatın masraflarını karşılamak amacıyla 1793 yılında oluşturulan yeni dış hazine birimidir. Bu hazinenin kuruluşuyla tek hazineli sistemden çok hazineli sisteme geçilmiştir.
Umûr-ı Mâliye NezaretiTanzimat arifesinde ve sonrasında maliyetteki karmaşayı önlemek ve yeni mali hükümleri uygulamak amacıyla kurulan modern maliye teşkilatıdır. 19 Ocak 1840'ta tekrar kurulan bu nezaret, klasik defterdarlıkların yerini alarak maliyenin tek sorumlusu olmuştur.
Tahsisât-ı SeniyyeTanzimat'la birlikte padişaha ait tüm gelirlerin Maliye Hazinesi'ne aktarılması sonrasında, padişah ve hanedanın masraflarını karşılamak üzere Mart 1840'tan itibaren bağlanan düzenli aylık maaştır. Başlangıçta 12.500 kese olan bu ödenek ilerleyen süreçte artırılmıştır.
Hazine-i Hassa NezaretiCeyb-i Hümâyûn'un yerini alan ve 1 Şubat 1850'de Darphane Nezareti'nin adının değiştirilmesiyle kurulan, padişahın özel gelir ve giderlerini idare eden nezarettir. Osmanlı'nın yıkılışına kadar padişah maliyesini yönetmiştir.
Emlâk-ı HümâyûnPadişaha ait olan ve zaman zaman Maliye Hazinesi ile Hazine-i Hassa arasında devir işlemleri gören çiftlikler, binalar, dükkanlar ve hanlar gibi gelir getiren mülklerin tamamıdır. II. Abdülhamid döneminde siyasi ve idari tedbirlerle en geniş hacmine ulaşmıştır.
Emlâk-ı KadimeSultan II. Abdülhamid saltanatı öncesine ait olan ve Maliye Hazinesi'nden tekrar Hazine-i Hassa idaresine geri alınan eski mülkler için kullanılan tabirdir. Bu mülkler 'emlâk-ı hâkânî' adıyla Cumhuriyet'e kadar Hazine-i Hassa bünyesinde kalmıştır.
Sarrafan KomisyonuHazine-i Hassa Nezareti bünyesinde sarraflar ile müşterileri arasında borç ve alacaklardan dolayı çıkan anlaşmazlıkları ve davaları çözmekle görevli olan, daha sonra adı Hazine-i Hassa-i Şahane Komisyonu olarak değiştirilen kuruldu.
Istabl-ı ÂmireSaray hayvanlarının yetiştirilmesi, bakımları ve bunlara ait takımların idaresini yapan, ayrıca Tanzimat sonrasında bir dönem Emlâk-ı Hümâyûn idaresinin de bağlı olduğu Hazine-i Hassa alt birimidir.
Meskûkât MüdürlüğüDarphane-i Âmire Mübayaacılığı'nın adının değiştirilmesiyle oluşturulan ve sikke darbı ile sikke basım işlerini yürüten, Hazine-i Hassa'dan ayrı tutulmasına özen gösterilen birimdir.
