Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » Akıl ve Eylem

Ünite 12: Kant ve Yargıgücü — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Reflektif Düşünme — Evrensel bir kavramın altına tikel nesnenin yerleştirildiği bilimsel sürecin aksine, tikelin altına evrenselin arandığı yargıgücü düşünme biçimidir. Metne göre doğadaki çeşitliliğin bir birlik altında düzenlenip düzenlenemediğini sorgular.

Belirleyici Yargı — Saf Aklın Eleştirisi'nde yer alan, evrensel kavramın altına tikel nesnenin eklenmesiyle nesne hakkında bilgi oluşturulmasını sağlayan geleneksel düşünme biçimidir.

Hoşlanma — Yargıgücünün temelinde yer alan haz ve hazsızlık durumuyla ilgili olan, insanda uyanan duygunun değerlendirme biçimidir. Güzel, bu hoşlanmanın yargılanmış halidir.

Güzel — Nesnenin biçiminden duyulan gayesel hazza ilişkin olan, bilgi verme iddiası taşımamasına rağmen herkes tarafından onaylanması beklenen öznel-evrensel estetik yargıdır. Örnek: Kırmızı bir güle bakarak 'gül güzel bir çiçektir' denilmesi.

Yüce (Erhaben) — Güzelin tersine hazsızlıkla, korku ve saygıyla karışık duygu durumuyla ilgili olan, nesnenin niteliğine değil niceliğine ve mutlak büyüklüğüne dayanan estetik kategoridir. Örnek: Okyanuslar veya devasa dağlar.

Gaye — Doğanın güzellikleri ve yüceliği içinde barındıran, mekanik nedenselliğin ötesinde bilgi ve bakış açımızın tamamlanmasını sağlayan teleolojik ve ereksel kavramdır.

Teleolojik Yargı — Doğada nihai bir gayenin olup olmadığını inceleyen, reflektif yargı alanına giren ve doğadaki çeşitliliğin teknik açıklamasını yapan yargı türüdür.

Sensus Communis (Ortak Duyu) — Öznenin kendi estetik ve ahlaki yargılarını diğer öznelerin oluşturduğu ortak bir akla ve toplumsal ölçüte göre değerlendirme imkânı sunan duygu durumudur.

Matematik Yüce — Hayalgücünün nesnenin mutlak büyüklüğünü kavramakta yetersiz kalması ve zihinsel sınırları zorlaması sonucunda bilgi yetisine bağlı olarak ortaya çıkan yücelik türüdür.

Dinamik Yüce — Doğanın ezici ve korkunç güçleri karşısında insanın yaşadığı yetersizlik hissinin aşılmasıyla birlikte beğeni yetisine bağlı olarak ortaya çıkan yücelik türüdür.

Hayalgücü (Einbildungskraft) — Estetik yargıda anlama gücüyle sıkı bir denetim altında olmaksızın, özgür ve karşılıklı uyum (oyun) içinde çalışarak nesneyi yeniden tasavvur eden zihinsel yetidir.

Anlama Gücü (Verstand) — Teorik akılda hayalgücünü denetleyen ve kavramlar üreten yeti iken, estetik yargıda hayalgücü ile birlikte özgür bir uyum sergileyen zihinsel bileşendir.

Genişletilmiş Düşünme — Estetik yargıdaki öznelliğin, herkeste ortak olan yetiler ve gayesellik paydasında buluşarak evrensel bir nitelik kazanmasını sağlayan düşünme biçimidir.

Teknik Açıklama — Doğanın mekanik nedensellikle açıklanmasının ötesine geçerek gayesellik kavramı vurgusuyla zihne ilişkin öznel ve yol gösterici bir bakış açısı sunan açıklamadır.

Fenomenal ve Numenal Alan — İlk iki eleştiride karşımıza çıkan; mekanik nedenselliğin hâkim olduğu görünüşler dünyası (fenomenal) ile özgür insanın bulunduğu akılsal alan (numenal) arasındaki ayrımdır.