Kant’ın felsefesinin üçüncü ve son ayağını oluşturan Yargıgücünün Eleştirisi, teorik ve pratik bilginin dışında kalan farklı bir düşünme biçimini eleştirmek amacıyla kaleme alınmıştır. Saf Aklın Eleştirisi’nde bilimsel ve deneyimsel bilginin nasıl elde edildiği açıklanırken evrensel olan kavramın altına tikel nesnenin yerleştirildiği (belirleyici yargı) açıklanmıştı. Ancak yargıgücünde tam tersi bir süreç işler; yani tikelin altına evrenselin yerleştirildiği 'reflektif düşünme' biçimi egemendir. Reflektif düşünme, doğadaki çeşitliliğin ve biçimlerin bir birlik altında düzenlenip düzenlenemeyeceğini sorgular. Bu süreçte zihinsel melekelerimiz kendilerini farklı ve özgür bir şekilde ortaya koyarlar. Kant’ın bu son eleştirisi, Alman düşüncesinde belirli bir akla mahkûm hisseden yapıyı özgürleştirerek aklın alanını genişletmeyi hedefler. İlk iki eleştiride kurulan sistemde teorik akıl (fenomenal alan, mekanik nedensellik) ile pratik akıl (numenal alan, özgürlük) arasında bir uçurum bulunmaktaydı. Yargıgücünün eleştirisi, öznelliğe yapılan vurguyla bu iki alan arasındaki boşluğu kapatma potansiyeli taşır. Kant bu eserle, nesnel aklın öznel bilgisini, nesnel olmasa da evrensel beklentisi olan bir formata dönüştürür. Yargıgücünün söz konusu olduğu akılda temel unsur haz ve hazsızlıktır. Hazla birlikte insanda uyanan duygu hoşlanma olarak adlandırılır. Güzel, doğrudan hoşlanmanın kendisi değil, hoşlanmanın yargılanmış biçimidir; başka bir deyişle hoşlanma üzerine bir düşüncedir. Güzel yargısında nesneye ilişkin bir bilgi iddiası olmasa da evrensellik beklentisi bulunur. Örneğin kırmızı bir güle 'gül güzel bir çiçektir' dediğimizde, bu sadece bizim bireysel hoşlanmamızı belirtmez; aynı zamanda bu hoşlanmanın yanımızdaki kişi tarafından da tasdik edilmesini, yani herkes tarafından onaylanmasını bekleriz. Bu evrensellik nesneye ait değil, öznenin kendi melekelerinin (hayalgücü ve anlama gücü) ahenkli ve özgür uyumundan kaynaklanan bir hazdır. Estetik bir yargının saf olabilmesi için pratik veya teorik herhangi bir kavramı erek olarak taşımaması gerekir. Hayalgücü ile anlama gücünün karşılıklı 'özgür oyunu' sayesinde nesne sınırlandırılmaz, aksine yetilerle birlikte genişletilerek haz alınır. Bu durum toplumsal düzlemde 'sensus communis' (ortak duyu) kavramıyla ilişkilendirilerek ortak bir beğeni zeminine oturtulur. Yüce kavramı, güzel kavramının tersine hazsızlıkla (acı veren olumsuz bir hazla) ilgilidir ve hayranlıkla karışık bir duygu durumu yaratır. Güzel nesnenin niceliğiyle değil niteliğiyle (biçimiyle) ilgiliyken, yüce nesnenin niceliğiyle (büyüklüğüyle ve biçimsizliğiyle) ilgilidir. Dağlar, okyanuslar veya Süleymaniye Camii gibi büyük yapılar karşısında duyulan yücelik hissi, insan zihninde bir tevazu uyandırır. Kant yüceyi ikiye ayırır: Matematik yüce ve dinamik yüce. Matematik yüce, hayalgücünün mutlak büyüklüğü kavramakta yetersiz kalması ve sınırları aşmasıyla (bilgi yetisine ait) ortaya çıkar. Dinamik yüce ise doğanın korkunç ve ezici güçleri karşısında insanın kendi moral gücünün üstünlüğünü fark etmesiyle (beğeni yetisine ait) ilişkilidir. Yüce duygusu insanı doğrudan Tanrı'nın varlığını kanıtlamaya götürmez; aksine insanın kendi varlığının ve ahlaki kapasitesinin gelişmesi için bir zemin sunar. Doğanın bu görkemli büyüklüğü, öznenin aklında yer alan yüce kavramının ahlaki yoldan açığa çıkmasını sağlar. Gaye kavramı, doğanın hem güzelliği hem de yüceliği barındıran yapısını kuşatır. Modern dönemde bilimsel buluşların doğayı mekanik bir nedensellikle açıklaması, antik ve ortaçağdaki gayesellik (erekçilik) fikrinin arka plana itilmesine neden olmuştur. Kant, doğanın hem mekanik hem de gayesel yönünün birlikte ele alınabileceği bir sistem kurmuştur. Mekanik açıklama nesneldir ve bilgiyle sonuçlanır; gayesel açıklama ise özneldir ancak tüm bilgi dağarcığımızın ve bakış açımızın tamamlanmasını sağlar. Doğanın birliğinin erek açısından incelenmesi belirleyici değil, düzenleyicidir ve teleolojik yargı alanına girer. Doğanın gayeselliği insanda şükran duygusu uyandırır ve bilimselliği engellemeden tüm evrensel bakış açımızı zenginleştirir. Reflektif yargı çerçevesinde işleyen teleolojik ve estetik yargılar, doğa ile özgür insan arasındaki ilişkiyi anlamlı kılmaktadır.