Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » Akıl ve Eylem

Ünite 13: Kant ve Sonrası — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Alman İdealizmi — Kant sonrasında gelişen, romantisizmin etkisiyle şekillenen ve rasyonalizmin radikal bir formu olarak ben kavramını merkeze alan felsefi akım. Örneğin Fichte, Schelling ve Hegel bu akımın önde gelen temsilcileridir.

Yenikantçılık — İdealizm ve pozitivizmin Kant’ı aşırı ve yanlış yorumlamalarına tepki olarak ortaya çıkan, kendi içinde Fizyolojik, Heidelberg, Marburg gibi okullara ayrılan felsefi ekol. Örneğin Georg Simmel bu akımın sosyolojik kanadını temsil eder.

Ben ve Ben-Olmayan — Alman idealizminde özne-nesne ilişkisinin dönüştürülmüş hali olup, öznenin kendisini 'ben', nesneyi ise 'ben-olmayan' olarak konumlandırması süreci. Örneğin Fichte felsefesini bu ikilik üzerine kurmuştur.

Ding an sich (Kendinde Şey) — Kant felsefesinde nesnenin insan zihninden bağımsız olan öz varlığı. İdealist eleştirmenler bu kavramın dahi bir kavramsallaştırma olduğunu savunarak eleştirmiştir.

Transandantal Tamalgı — Kant'ta duyusal çokluğu birleştiren, anlığın kurallarına zemin hazırlayan en yüksek bilinç birliği. Örneğin hayalgücü ile anlığın ortaklaşa çalışmasını sağlayan birleştirici öz.

Thathandlung — Fichte tarafından ortaya atılan, kişi ile onun eylemi arasındaki özdeşliği ifade eden terim. Düşünen Ben’in kendisini düşünmesinin bir eylem olarak ele alınıp birleştirilmesini gösterir.

Entelektüel Görü — Kant’ın reddettiği ancak Fichte ve Schelling’in bilgiye ulaşmada ve eylemi kavramada temel kabul ettiği sezgi türü. İçkin metafizikte doğanın kendiliğini araştırmaya yarar.

Mutlak İdealizm — Hegel tarafından temsil edilen, sanatın, dinin, doğanın ve benin mutlak bir Geist (tin) altında harmanlandığı felsefi sistem. Örneğin tüm çelişkilerin diyalektik bir birlikle aşıldığı doruk noktasıdır.

Natura Naturans — Spinoza’dan alınarak Schelling tarafından doğayı açıklamakta kullanılan, kendisini doğada açımlayan canlı ve üretken doğa anlayışı. Örneğin doğanın cansız bir makine değil canlı bir organizma olması.

Paralogism — Kant felsefesinde, saf düşünmeden hareketle Ben’in varlığının kanıtlanmaya çalışılmasından doğan mantıksal yanılgı. Örneğin Descartes'ın cogito argümanındaki sorunlu çıkarsama.

Antinomi — Kant felsefesinde aklın kaçınılmaz olarak düştüğü çatışkılar ve çelişkiler alanı. Hegel bu çelişkileri olumsuz görmek yerine diyalektik gelişimin temeli saymıştır.

Fenomenal ve Numenal — Kant'ın dünyayı ve özneyi ikiye ayırdığı alanlar; görünenler dünyası (fenomenal) ile akılla bilinebilen ama duyusal verisi olmayan kendinde şeyler dünyası (numenal). Örneğin teorik ve pratik aklın ayrımına denk gelir.

Diyalektik Gelişim — Hegel felsefesinde tez, antitez ve sentez aşamalarıyla ilerleyen, çelişkilerin birlik içinde çözüldüğü evrimsel akıl süreci. Örneğin Geist’in tarihsel ve doğasal ilerleyişi.

Solipsizm — Yalnızca benin var olduğunu, dış dünyanın veya diğer zihinlerin varlığının kanıtlanamayacağını savunan felsefi görüş. Jacobi, Kantçılığın bu yöne sürüklendiğini iddia etmiştir.

Geist (Tin) — Hegel ve Schelling felsefesinde doğada bilinçsiz bir gelişimle başlayıp insanda yüksek bilince ulaşan mutlak tinsel varlık. Örneğin tarihin ve doğanın nihai özü.

Amaçsız Amaçlılık — Kant’ın son kritiğinde estetik ve teleoloji bağlamında doğanın içkin düzenini açıklamaya çalıştığı kavram. Schelling bu kavramı doğanın kendindenliğini yakalamak için kullanmıştır.

Marburg Okulu — Yeni-Kantçılığın Cohen, Natorp ve Cassirer gibi isimler tarafından temsil edilen, epistemoloji ve mantık ağırlıklı felsefi kolu. Örneğin bilimsel bilginin temellendirilmesiyle ilgilenmiştir.

Heidelberg Okulu — Yeni-Kantçılığın Windelband ve Rickert gibi isimler öncülüğünde gelişen, tarih ve kültür bilimleri üzerine odaklanan okulu. Örneğin doğa bilimleri ile kültür bilimlerini yöntem açısından ayırmıştır.

Problematik İdealizm — Descartes’ın 'düşünüyorum o halde varım' önermesinden hareket eden, Kant’ın ise öznenin benliğini kurmada yetersiz bulup eleştirdiği özne anlayışı.

Spekülatif Felsefe — İdealist filozofların, deneyimle sınırlı kalmayıp aklın ve bilmenin bütünü üzerinden mutlak hakikate ulaşma çabası. Örneğin Hegel'in teorik sistemi.