TeoriOlgulardan hareketle şeyleri evrensel ilişkileri içinde kavramanın ürünü olan, dünyayı anlama imkanı veren kavramlar ve ilişkiler öbeğidir. Örneğin, bir fenomeni diğer ilişkili fenomenler bağlamında açıklama girişimidir.
Sosyolojik TeoriToplumsal dünyaya dair bilgiyi açıklamayı ve tahmini sistematik hale getiren, birbiriyle bağlantılı fikirler kümesidir. Sosyoloğun toplumsal gerçekliğe dair kabullerine dayanarak araştırma yapmasının ön şartıdır.
Toplumsal Gerçeklikİnsanlar arası etkileşimler sonucunda üretilen, tarih içinde değişen, içinde düzenliliklerin yanı sıra çatışma ve değişimi de barındıran sosyal olgulardır. Doğal gerçeklikten farklı olarak insanla diyalektik bir ilişki içindedir.
Makro SosyolojiToplumu, kurumları ve büyük ölçekli yapıları merkeze alarak inceleyen sosyolojik yaklaşımdır. İşlevselcilik ve çatışmacı teori bu gruba örnek olarak gösterilebilir.
Mikro SosyolojiBireylerin karşılıklı etkileşimlerine, günlük davranışlarına ve yüz yüze ilişkilerine odaklanan sosyolojik yaklaşımdır. Sembolik etkileşimcilik ve fenomenoloji bu kapsama girer.
WeltanschauungTeorinin, onu benimseyen kişinin dünyayı algılamasını ve yorumlamasını sağlayan genel bir perspektif veya dünya görüşü olma halini ifade eden kavramdır.
Mekanik ve Organik DayanışmaEmilé Durkheim'ın toplumsal bütünleşmeyi açıklamak için kullandığı, sırasıyla geleneksel toplumların benzerlik temelli dayanışması ile modern toplumların iş bölümüne dayalı karşılıklı bağımlılık ilişkileridir.
İdeal TipMax Weber'in toplumsal gerçekliği anlamak ve açıklamak için geliştirdiği, olguların saf ve mantıksal uç noktalarını gösteren analitik bir züce, araştırma aracıdır.
Diyalektik MateryalizmKarl Marks'ın teorisinin temelini oluşturan, toplumların tarihin akışı içinde maddesel koşullar ve sınıf çatışmaları yoluyla evrildiğini savunan açıklayıcı yaklaşımdır.
Toplumlaşma (Vergesellschaftung)Georg Simmel'in bireyler arasındaki etkileşim biçimlerini ve formları incelemek için kullandığı, toplumun soyut bir bütün değil bireylerin karşılıklı eylemleriyle sürekli üretilen bir süreç olduğunu belirten kavramdır.
Sosyal DarwinizmHerbert Spencer'ın biyolojiden esinlenerek toplumu bir organizmaya benzettiği, kurumların ve alt örgütlenmelerin canlı bir organizma gibi evrildiğini öne süren anlayışıdır.
PozitivizmDoğa bilimlerinin yöntem ve yasalarının sosyal bilimlere de uyarlanabileceğini savunan, gözlenebilir olgulara ve ampirik verilere dayalı bilim anlayışıdır.
