Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » Felsefeye Giriş

Ünite 5: Bilgi Kuramı: Platon — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

İdea (Form) — Duyularla algılanamayan, yalnızca saf akılla kavranabilen, öncesiz-sonrasız, değişmez ve kalıcı olan özler dünyasıdır. Örneğin, tek tek atlar değişip yok olsa bile 'at' ideası ezeli ve ebedi olarak varlığını sürdürür.

Duyulur Dünya — Sürekli bir oluş, değişim ve yok oluş içerisinde bulunan, fiziksel nesnelerin ve yanılsamaların oluşturduğu gölgeler evrenidir. Örneğin, doğan, büyüyen ve ölen insan bedenleri bu geçici dünyaya aittir.

Metheksein (Pay Alma) — Duyulur dünyadaki tikel nesnelerin, İdealar dünyasındaki formlardan pay alarak gerçeklik kazanmasını ifade eden bağdır. Örneğin, güzel olan bir insan ya da nesne, güzellik ideasından pay aldığı ölçüde güzeldir.

Doxa (Sanı) — Değişken olan duyusal dünya hakkında edinilen, kesin ve güvenilir olmayan, ikna ile sarsılabilen kanaatler ve algılar düzeyidir. Örneğin, mağaradaki insanların duvarda gördüğü gölgelere inanması doxa düzeyindedir.

Episteme (Bilgi/Bilim) — Değişmeyen, mutlak, öncesiz-sonrasız ve akılla kavranabilen ideaları konu edinen kesin ve hakiki bilgi türüdür. Örneğin, matematiksel formüllerin veya adalet ideasının bilgisi episteme kapsamındadır.

İyi İdeası — Bilgi piramidinin ve idealar merdiveninin en tepesinde bulunan, diğer bütün idealara varlık ve bilinebilirlik kazandıran en yüce formdur. Metaforik olarak tıpkı güneşin dünyayı aydınlatması gibi aklı aydınlatır.

Bölünmüş Çizgi — Platon'un Devlet diyagramında varlık ve bilgi derecelerini sırasıyla görünen ve kavranan dünya olarak kategorilere ayırdığı analojidir. Çizgi, doxa ve episteme düzeylerini kendi içinde ikişer alt gruba ayırır.

Dialektika — Aklın varsayımlara dayanmadan, dogmatik kabulleri aşarak kavramdan kavrama geçmek suretiyle en üstteki ilkeye ulaşma yetisidir. Örneğin, matematikçi varsayımlarla çalışırken diyalektikçi doğrudan formlara yönelir.

Noesis (Kavrayış) — Bölünmüş çizginin en yüksek basamağını oluşturan, aklın doğrudan doğruya İdealara ve İyi İdeasına ulaştığı en üstün düşünce ve bilme biçimidir. Tanrılara ve çok az insana nasip olduğu belirtilir.

Pistis (İnanç) — Görünen dünyanın ikinci basamağını oluşturan, canlı varlıklar, bitkiler ve insan yapımı nesnelere yönelik güven veya inanç düzeyindeki kavrayıştır.

Kendinde Güzel — Tek tek güzel insanlardan veya nesnelerden bağımsız olarak, ezeli ve ebedi bir şekilde var olan saf güzellik formudur. Örneğin, güzel eylemlerin kendisinden türediği soyut ve değişmez özlü güzelliktir.

Oluş ve Değişme (Genesis) — Fiziksel maddelerin sürekli bir başkalaşım, hareket ve dönüşüm halinde bulunması durumudur. Platon'a göre sürekli değişen bir şey tam anlamıyla 'var' olamaz, çünkü sabit değildir.