Kartezyen FelsefeDescartes tarafından kurulan, fiziksel dünyanın mekanik yasalarla açıklandığı, madde ve ruh olmak üzere iki temel tözün kabul edildiği modern felsefe akımıdır. Bu felsefe, kuşkudan arınmış kesin bilgilere ulaşmak için matematiksel yöntemi ve akıl yürütmeyi temel alır.
Töz (Res)Var olmak için kendisinden başka hiçbir şeye ve hiçbir varlığa ihtiyaç duymayan, kendi başına bağımsız varlık alanıdır. Descartes felsefesinde bu tanıma uyan iki temel töz vardır: Düşünen töz (ruh) ve yer kaplayan töz (madde).
Res Cogitans (Ruhsal Töz)Yer kaplamayan, mekanik yasalara tabi olmayan, temel özsel niteliği bilinçli olmak ve düşünmek olan tözdür. İnsanın zihinsel faaliyetleri ve iradesi bu ruhsal tözün kapsamı içinde yer alır.
Res Extensa (Maddi Töz)Evrene yayılmış olan, temel özsel niteliği yer kaplamak ve uzayda yer işgal etmek olan fiziksel tözdür. Evrendeki tüm mekanik süreçler ve nesneler bu tözün formlarıdır.
AçıklıkZihne dolayımsız olarak sunulan ve zihnin kolaylıkla bilincine varabildiği, yeterince güçlü biçimde insana etki eden durumlardır. Örneğin canlı bir duyum olan diş ağrısı açık bir bilgi örneğidir.
SeçiklikBaşka her şeyden farklı ve yalnızca kendisinde açıkça var olan, hiçbir şeyle karıştırılmayacak kadar net olan kesinlik durumudur. Seçik bir bilgi aynı zamanda açık olmak zorundadır ancak her açık bilgi ilk anda seçik olmayabilir.
Doğuştan İdeler (Ideae Innatae)Algıdan kaynaklanmadıkları halde insan anlığında (zihninde) başta potansiyel olarak bulunan ve çevre algılandıkça bilinçli duruma dönüşen temel düşüncelerdir. Matematiksel ve mantıksal doğrular bu tür idelere örnek oluşturur.
Birincil NiteliklerNesnelerde bulunan, duyulara ve algıya bağlı olmayan, nesnenin kendisinden ayrı düşünülemeyen özelliklerdir. Şekil, hacim, yer kaplama ve hareket birincil niteliklere örnek olarak gösterilebilir.
İkincil NiteliklerNesnelerin kendisinde asıl olarak bulunmayan, duyuların durumuna ve algılayan özneye göre değişiklik gösteren özelliklerdir. Ses, renk, tat, koku gibi özellikler ikincil nitelikler arasındadır.
Anlama Yetisiİnsana Tanrı tarafından verilmiş olan, dış dünyadaki nesneleri ve zihinsel içerikleri idrak etmesini sağlayan zihinsel yetidir. Sınırları sonludur çünkü insan her şeyin idesine aynı anda sahip olamaz.
