← Ünite 4
Halkla İlişkiler

Ünite 4: Stratejik Karar Alma Fonksiyonunun Halkla İlişkiler Uygulayıcılarının Rolleriyle İlişkisi

Peter Senge ve Beşinci Disiplin (1990)
Peter Senge'nin 1990 yılında yayımladığı 'The Fifth Discipline' (Beşinci Disiplin) adlı kitabı, yaşam boyu öğrenmeyi temel alan 'öğrenen organizasyon' kavramını literatüre kazandırmıştır. Bu yaklaşım, kurumların rekabet avantajı yakalaması için halkla ilişkiler uygulayıcılarının hiyerarşinin üst basamaklarında yer alması gereğini destekler.
Broom ve Smith'in Teorik Rolleri
Broom ve Smith tarafından 1979 yılında kavramsallaştırılan dört teorik halkla ilişkiler rolü; iletişim teknisyeni, uzman reçeteci, iletişim kolaylaştırıcısı ve sorun çözme süreci kolaylaştırıcısıdır. Bu roller uygulayıcıların günlük çalışmalarını ve stratejik karar alma sürecindeki güçlerini belirler.
David Dozier'in Rol Açılımları
David Dozier, klasik iletişim yöneticisi ve teknisyeni rollerine ek olarak 'medya ilişkileri rolü' ve 'iletişim sağlayıcısı rolü' olmak üzere iki orta seviye halkla ilişkiler yönetimi rolü daha ortaya koymuştur. Bu roller uygulayıcıların organizasyonel statülerini ve görev sınırlarını netleştirir.
Paul Hersey ve Başarının Yedi Etmeni
Paul Hersey, Kenneth H. Blanchard ve Dewey E. Johnson'ın 'Management of Organizational Behavior' kitabında tanımlanan başarının yedi etmeni; standartlar, geribildirim, araçlar, yeterlilik, güdü, zaman ve uygunluktur. Bu etmenler organizasyonel başarının sağlanmasında kritik rol oynamaktadır.

Anahtar Kavramlar

StratejiRakiplerin çalışmalarını da inceleyerek, amaçlara ulaşmak için belirlenmiş, nihai sonuca odaklı, uzun dönemli, dinamik kararlar topluluğudur. Örneğin, bir kurumun uluslararası pazarlara açılmak için kaynaklarını bu yönde harekete geçirmesi stratejik bir karardır.
KararYöneticinin ya da herhangi birinin herhangi bir konuda yaptığı seçimdir. Kurumların başarı grafiğini doğrudan etkileyen kritik bir unsurdur.
RolBireylerin düzenli olarak yaptıkları faaliyetlerin toplamıdır. Halkla ilişkilerde uygulayıcıların hangi sorumlulukları üstleneceğini ve kararlara nasıl katileceğini belirler.
Baskın KoalisyonKurumun geleceğini şekillendiren kararları alan ve politikaları belirleyen kıdemli yöneticiler grubudur. Halkla ilişkiler uygulayıcısının gücü için bu gruba yönetici statüsüyle üye olması gerekir.
Sınır Yeri RolüHalkla ilişkiler uygulayıcılarının kurum ile harici gruplar ve bireyler arasında irtibat sağlayıcı anlamına gelen, bir ayakları içeride bir ayakları dışarıda olan konumudur.
İletişim TeknisyeniKurum için iletişim malzemesi üreten, basın bültenleri yazan ve medya ile ilgilenen ancak stratejik karar alımında rolü olmayan uygulayıcı rolüdür.
Uzman ReçeteciHalkla ilişkiler sorunları ve çözümleri konusunda otorite kabul edilen, yönetim çok fazla girdi sağlamadan çözüm önerileri sunan uygulayıcı rolüdür.
İletişim KolaylaştırıcısıKurum ve kamuları arasında iki yönlü iletişim sağlayıp bilgi alışverişini kolaylaştırarak arabulucu, yorumcu ve irtibat sağlayıcı olarak hizmet veren roldür.
Sorun Çözme Süreci KolaylaştırıcısıKurumsal sorunları tanımlamak ve çözmek için diğer yöneticilerle iş birliği yapan, stratejik plan ekibinin bir parçası olarak rasyonel problemlere rehberlik eden roldür.
Öğrenen OrganizasyonPeter Senge'nin 'The Fifth Discipline' kitabında kullandığı, hayat boyu öğrenmeyi temel alan, sürekli bilmek, anlamak ve gerektiğinde davranış değiştirmek anlayışına dayanan kavramdır.
Kurumsal AmaçKurumların gelecekte gerçekleştirmeyi istediği durumlar olup, iç ve dış çevrenin baskılarına ve paydaşların gereksinimlerine dayalı dinamik özellik taşıyan unsurlardır.
RasyonellikAmaçlara minimum harcama ve fedakarlıkla ulaşmak, diğer bir deyişle karar verme sürecinde akılcı ve verimli davranmaktır.
Medya İlişkileri RolüMedya ile irtibatı sürdüren ve organizasyondaki diğer kişileri medyanın yaptıkları hakkında bilgilendiren, dış medya ilişkilerinde uzmanlaşmış roldür.
İletişim Sağlayıcısı RolüÖzel etkinliklerde ve toplantılarda kurumu temsil ederek yönetimin dahili ve harici kamularla iletişim kurması için fırsat yaratan roldür.
Formal AraştırmaBilimsel olarak temsili örneklerden bilgi toplamak üzere tasarlanmış, mülakat ve anket formları gibi survey araştırmalarında kullanılan yöntemlerdir.
İnformal AraştırmaGeribildirimlerin hemen alındığı periyodik ziyaretler, ortak toplantılar, kamuoyu önderleriyle görüşmeler ve mektup değerlendirmeleri gibi bilgi toplama yöntemleridir.
PlanlamaUlaşılmak istenen hedeflerin belirlenmesi ve bu hedeflere giden yol, yöntem ve araçların önceden seçilmesi sürecidir.
DeğerlendirmeAlınan derslerin sayıya dökülmesi, kuruluşun amaçlarına ne ölçüde ulaştığını gösteren ve yeni stratejilerin belirlenme sürecinin başlangıcını oluşturan safhadır.
ProaktiviteOlaylara yalnızca kriz anında tepki vermek yerine önceden plan yaparak olası sorunları önceden öngörme ve önlem alma yeteneğidir.
Sosyal DarwinizmMetinde en güçlü olanın hayatta kalabileceği anlayışı bağlamında, kurumların iç ve dış dinamikleri izleyerek güçlü kalma mücadelesini ifade eden kavramdır.
Performans FarklılığıAmaçların belirlenmesi sürecindeki hedef ile mevcut stratejinin devamı durumunda ulaşılacak sonuçlar arasındaki farktır.
İçerik AnaliziMedya içeriklerinin ve yayınlanan raporların sistemli bir şekilde incelenerek araştırma verisi elde edilmesinde kullanılan yöntemdir.
Odak GrubuBelirli bir konuda bireylerin düşüncelerini dile getirdikleri, halkla ilişkiler araştırmalarında veri toplamak amacıyla kullanılan grup tartışması yöntemidir.
TutumBireylerin bir nesne, olay veya organizasyona karşı sahip olduğu, planları olumlu veya olumsuz yönde etkileyebilen inanç ve değerler bütünüdür.
Erken Uyarı SistemiKamuoyu önderleri ve editörlerle yapılan görüşmeler sayesinde olası krizleri önceden fark etmeyi sağlayan bilgilendirme mekanizmasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

H. Igor Ansoff'un Stratejik Karar Formülü

H. Igor Ansoff, yönetim kararlarının sistematik ve mantıksal olmasını sağlayan formülünde yapının incelenmesi, karar ve eylem dinamiklerinin gözetilmesi, kilit problemlerin tanımlanması ve değişkenler arasında ilişki kurulmasını önermiştir.

Kant’ın Felsefi Yaklaşımı

Immanuel Kant’ın felsefesinde bireylerin basit bir araç değil, bir amaç olarak konumlandırılması, halkla ilişkiler ve kurum felsefesinde bireylerin özne konumuna yükseltilmesine katkıda bulunur.

Yunanca 'Strategos' Kökeni

Strateji kelimesi Yunanca 'strategos' sözcüğünden gelmektedir. Askeri bir terim olan bu kelime, generalin düşmanı yenmek amacıyla hazırladığı plana uygun olarak birliklerini düzenlemesi ve manevra yaptırması anlamına gelir.

Grunig ve Hunt'ın Sınır Yeri Modeli

James Grunig ve Todd Hunt (1984), halkla ilişkiler uygulayıcılarının kurumlar ile harici gruplar arasında irtibat sağlayan 'sınır yeri' rolü oynadığını, bir ayaklarının içeride bir ayaklarının dışarıda olduğunu belirtmişlerdir.

Erol Eren'in Karar Verme Stresi Tespiti

Erol Eren'e göre karar verme süreci, alternatifleri araştırmak, bulmak ve yarar-sakıncalarını karşılaştırmak gerektirdiği için bireyleri psikolojik bir stres altına sokan zahmetli bir iştir.

Cutlip, Center ve Broom'un İletişim Teknisyeni Tanımı

Cutlip, Center ve Broom (2000), iletişim teknisyenlerinin basın bültenlerinin yazılması, web sitesi içeriğinin geliştirilmesi ve medya ile ilgilenilmesi gibi teknik görevler için işe alındıklarını vurgulamışlardır.

Melis Hanım Örneği (Uygulama Senaryosu)

Bölümün uygulama bölümünde, 'Excellent Future' adlı sanayi kuruluşunda 'sorun çözme süreci kolaylaştırıcısı' olarak çalışan Melis Hanım'ın, uzman reçeteci rolünün yaratacağı bağımlılık ilişkilerini reddederek stratejik yönetim takımındaki iş birliğini sürdürmesi örneklenmiştir.

Kemal Tosun'un İyi Karar Kriterleri

Kemal Tosun'a göre iyi bir kararın iki temel niteliği vardır: Kararın etkili olması (sorun çözücü) ve giderlerinin gelirinden fazla olmaması yani verimli (rasyonel) olmasıdır.

Filiz Peltekoğlu'nun Araştırma Yöntemleri Sınıflaması

Filiz Peltekoğlu, halkla ilişkilerde bilgi toplama yöntemlerini informal (periyodik ziyaretler, kamuoyu önderleri görüşmeleri) ve formal (anketler, mülakatlar) olmak üzere ikiye ayırmıştır.

Anne Gregory'nin Planlama Yararları

Anne Gregory (2010), planlamanın çabalara odaklanmayı sağladığını, etkinliği geliştirdiğini, uzun vadeli görüş açısı kazandırdığını ve aksilikleri ile çatışmaları minimize ettiğini belirtmiştir.

Ataman'ın Sosyal Amaç Listesi

Göksel Ataman'a göre kurumların ekonomik amaçlarının yanı sıra tüketicinin korunması, doğanın ve kültürel mirasın korunması, ayrımcılık yapılmaması ve özürlülerin istihdam edilmesi gibi sosyal nitelikli amaçları da bulunmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Stratejik kararların kurumun dâhili sorunlarıyla değil, harici çevre, ürün ve pazar seçimleriyle ilgili olduğunu kesinlikle unutmayın; sınavda bu ayrıntı çeldirici olarak sık sorulur.
  • Broom ve Smith'in 4 teorik rolü (teknisyen, uzman reçeteci, iletişim kolaylaştırıcısı, sorun çözme süreci kolaylaştırıcısı) ile Dozier'in eklediği rolleri (medya ilişkileri, iletişim sağlayıcısı) karıştırmayın; her birinin özelliklerini ezberleyin.
  • Halkla ilişkiler uygulayıcısının stratejik karar alabilmesi için 'baskın koalisyon' içinde yönetici statüsünde yer alması gerektiği sınavda kritik bir anahtar bilgidir.
  • İletişim teknisyeninin stratejik karar almadığını, sadece diğerlerinin planlarını uygulayan 'ara eleman' konumunda olduğunu unutmayın.
  • Karar verme sürecinin evrelerinin sırasını (amaç belirleme, alternatif saptama, karşılaştırma, seçim, uygulama, kontrol) ve karar vermenin stresli ve masraflı bir planlama faaliyeti olduğunu akılda tutun.
  • Paul Hersey'in 'başarının yedi etmeni' (standartlar, geribildirim, araçlar, yeterlilik, güdü, zaman, uygunluk) listesini diğer kavramlarla karıştırmamaya özen gösterin.
  • Formal ve informal araştırma yöntemlerinin farkını iyi ayırt edin; formal yöntemler bilimsel temsili örnekler (anket/mülakat) iken informal yöntemler periyodik ziyaretler ve kamuoyu önderi görüşmeleridir.