Ünite 10: VERİ ANALİZİ VE YORUMLAMA

Gapminder Türkiye - Güney Kore Gelir ve Patent Analizi

Gapminder verilerine göre 1984 yılında Güney Kore'nin kişi başı milli geliri Türkiye'nin %75'i düzeyindeyken, 2002 yılında Türkiye'nin 1.8 katına çıkmıştır. Ayrıca Güney Kore alınan toplam patent sayısında Türkiye'ye ezici bir üstünlük sağlayarak ekonomik büyümesinin niteliğini ortaya koymuştur.

Türkiye Meclisinde Kadın Vekil Sayıları (1995-2011)

Türkiye TBMM genel seçimlerinde meclise giren kadın vekil sayıları 1995'te 13, 1999'da 23, 2002'de 24, 2007'de 50 ve 2011'de 79 olmuştur. Bu 5 seçimin kadın vekil ortalaması 37.8 iken, medyan değeri tam ortadaki 24'tür.

Seçim Anketlerinde Popülasyon ve Örneklem Dengesi

Milyonlarca seçmenden oluşan oy kullanma popülasyonunun tamamına ulaşmak imkansız olduğundan, araştırma şirketleri popülasyonu temsil eden 2500 ile 4000 kişilik rastgele örneklem gruplarıyla anket yaparak belirli hata payı dahilinde seçim sonuçlarını tahmin eder.

Avrupa Seçim İstatistiklerinde Kadın Milletvekili Sayıları

2008-2011 yılları arasındaki verilere göre 37 Avrupa ülkesi içinde en fazla kadın milletvekiline sahip ülke 204 kadın vekil ile Almanya'dır. Lihtenştayn, Kıbrıs ve Malta ise 6'şar kadın vekil ile listenin son sırasında yer almaktadır.

Anahtar Kavramlar

İstatistikVerinin toplanması, analiz edilmesi, yorumlanması, sunulması ve düzenlenmesi ile ilgili çalışmaların tümünü kapsayan bilim dalıdır. Aynı zamanda bir veri kümesinden veya örneklemden hesaplanan sayısal özet ölçütleri ifade etmek için de kullanılır.

Betimsel İstatistikVar olan bir veri setini özetlemek, tasvir etmek, tablolar ve grafikler aracılığıyla anlaşılır hale getirmek için kullanılan istatistiksel yöntemlerin bütünüdür. Örneğin meclisteki ortalama kadın vekil sayısının hesaplanması betimsel bir işlemdir.

Çıkarımsal İstatistikEldeki örneklem verilerinden hareketle, henüz gerçekleşmemiş durumlar veya evrenin (popülasyonun) tamamı hakkında kestirimlerde ve genellemelerde bulunmayı sağlayan yöntemlerdir. Seçim öncesi anketlerden seçim sonucunu tahmin etmek çıkarımsal istatistiğe örnektir.

Popülasyon (Evren)Hakkında araştırma yapılmak, bilgi toplanmak ve sonuç çıkarılmak istenen tüm birey, nesne veya gözlemlerin oluşturduğu grubun tamamıdır. Örneğin bir ülkedeki oy kullanma hakkına sahip tüm seçmenler bir popülasyondur.

ÖrneklemPopülasyonun genel özelliklerini yansıtması amacıyla, belirli yöntemlerle (genellikle rastgele) popülasyon içinden seçilen ve üzerinde çalışma yürütülen daha küçük gruptur. Seçim anketlerinde ulaşılan 2500-4000 kişilik seçmen grubu örneklemdir.

Aritmetik OrtalamaBir veri setindeki tüm değerlerin toplamının eleman sayısına bölünmesiyle elde edilen merkezi eğilim ölçütüdür. Verideki tüm elemanları hesaba katar ancak uç (ekstrem) değerlerden son derece hızlı etkilenir.

Medyan (Ortanca)Küçükten büyüğe veya büyükten küçüğe sıralanmış bir veri setinde tam ortada yer alan elemanın değeridir. Veri setinde aşırı büyük veya küçük değerler olduğunda ortalamaya göre verinin merkezini çok daha doğru temsil eder.

Tepe Değeri (Mod)Bir veri kümesi içerisinde en yüksek frekansa sahip olan, yani en çok tekrar eden değer veya değerlerdir. Hem nicel hem de nitel (kategorik) veriler için hesaplanabilen tek merkezi eğilim ölçütüdür.

Nominal VeriKategorileri arasında herhangi bir doğal veya mantıksal sıralama bulunmayan nitel veri türüdür. Doğum yeri bilgisi veya plaka kodları (Ankara=06, Adana=01) nominal veriye örnek teşkil eder.

Ordinal VeriKategorileri kendi arasında büyüklük, küçüklük veya zaman sırasına göre dizilebilen kategorik veri türüdür. Doğum tarihi bilgisi veya unvan derece sıralamaları ordinal veriye somut birer örnektir.

Diğer Önemli Bilgiler

Avrupa Ülkeleri Seçim Yıllarında Tepe Değeri (Mod)

İncelenen 37 Avrupa ülkesinin genel seçim tarihlerine bakıldığında, en fazla seçimin gerçekleştiği yıl 14 ülke ile 2011 yılıdır. Dolayısıyla Avrupa seçim verisetinde seçim yılının tepe değeri (modu) 2011'dir.

Richter Skalası ve Aralık Verisi Özelliği

Deprem büyüklüğünü ölçen Richter skalasında 6.0 büyüklüğündeki deprem 5.0 büyüklüğündekinden 10 kat daha güçlüdür. İki değer arasındaki fark anlamlıdır ancak 6/5=1.2 gibi bir oranlama mantıksız olduğu için aralık (interval) verisine klasık bir örnektir.

Veri Temizleme ve Kazıma Araçları

Veri gazeteciliğinde web sayfalarından veri kazımak için Tabula ve Import.io araçları kullanılırken; dağınık, eksik veya hatalı verileri düzenleyip temizlemek için en sık tercih edilen uzman yazılım Open Refine aracıdır.

Sınavda Dikkat Et

İstatistik ve Veri Bilimi Ayırımı: Sınavda iki alanın odak noktaları sorulabilir. İстаtistik veri toplama ve modellemeyle ilgilenirken; veri bilimi sonuçların hikayeleştirilmesi ve etkili iletişimine odaklanır.
Nominal vs Ordinal Veri: Kategorik verilerde 'doğum yeri' sıralanamadığı için nominal; 'doğum tarihi' veya derece/unvan sıralanabildiği için ordinal veridir.
Ekstrem Değerlerde Medyan Kullanımı: Veri setinde aşırı büyük veya aşırı küçük uç değerler varsa ortalama saptığı için medyanın tercih edilmesi gerektiğini unutmayın.
Mod (Tepe Değeri) Kuralları: Mod hem kategorik hem sayısal veride kullanılabilen ve birden fazla değer alabilen TEK merkezi eğilim ölçütüdür.
Aralık vs Oransal Veri Farkı: Richter deprem skalası aralık verisidir (fark anlamlı, oran anlamsız); oy oranları veya kişi başı gelir ise oransal veridir (oranlama da anlamlı).
Veri Araçları Eşleştirmesi: Veri kazıma araçları Tabula ve Import.io; veri temizleme aracı Open Refine; zaman serisi görselleştirme aracı ise Gapminder'dır.