İnfografik
← Ünite 2
Kamu Maliyesi

Ünite 2: Devletin Ekonomik Faaliyetlerine İlişkin Yaklaşımlar

XVI. ve XVIII. Yüzyıllar Arası Merkantilist Dönem
Bu dönemde bankacılık sistemi gelişmediği için altın ve gümüş gibi kıymetli madenler doğrudan para birimi olarak kullanılmış, ülkelerin zenginliği bu madenlerin miktarıyla ölçülmüştür.
Fizyokrasinin Fransa'daki Kısa Dönemi
XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Fransa'da sadece 25-30 yıl gibi kısa bir süre etkili olmasına rağmen, F. Quesnay'in 'İktisadi Tablo' eseriyle iktisat okulları çağını başlatmıştır.
1929 Dünya Ekonomik Bunalımı
Klasik iktisadın esnek fiyat ve otomatik tam istihdam teorilerini çürüten, Batı ülkelerinde fabrikaların kapanmasına ve kitlesel işsizliğe yol açan büyük ekonomik krizdir.
Keynes'in 1936 Yılındaki Başyapıtı
John Maynard Keynes, 1936 yılında 'İstihdam, Faiz ve Paranın Genel Teorisi' kitabını yayımlayarak müdahaleci devlet ve maliye politikası odaklı yeni bir iktisadi dönem başlatmıştır.

Anahtar Kavramlar

Telafi edici maliye politikasıToplam talep yetersizliğini gidermek amacıyla kamu harcamalarında meydana getirilen artışı ifade eden, Keynesyen iktisat okuluna ait temel bir politika aracıdır.
MerkantilizmXVI. ve XVIII. yüzyıllar arasında Avrupa'da uygulanan, ülke zenginliğini altın ve gümüş miktarına bağlayan ve dış ticarette korumacılığı savunan iktisadi düşünce akımıdır.
Safi hasılaFizyokratların teorisinde sadece tarım sektöründe yaratılan, üretim sürecinde kullanılan girdilerin üzerindeki net ekonomik katma değeri ve artığı ifade eden kavramdır.
Say KanunuKlasik iktisatçı J. B. Say tarafından ortaya konan, her arzın kendi talebini yaratacağını ve bu sayede ekonomide genel bir talep yetersizliği yaşanmayacağını savunan ilkedir.
Homo-economicusKlasik iktisadi yaklaşımda, kendi kişisel çıkarını en üst düzeye çıkarmak için rasyonel kararlar alan ekonomik insan modelini tanımlayan kavramdır.
Tarafsız maliyeKlasik iktisatçıların savunduğu, kamu harcamalarının ve vergilerin piyasadaki doğal fiyat mekanizmasını ve bireysel kararları etkilememesi gerektiğini belirten görüştür.
Müdahaleci DevletSadece temel kamu hizmetlerini sunmakla kalmayıp, ekonomik ve sosyal gerekçelerle piyasa işleyişine aktif olarak müdahale eden Keynesyen devlet modelidir.
Efektif talepKeynesyen modelde, girişimcilerin mevcut istihdam düzeyinde elde etmeyi umdukları gelirin toplamını temsil eden, tüketim ve yatırım harcamalarının toplamından oluşan taleptir.
Sosyal refah devletiVatandaşlarına asgari yaşam standardı, sosyal güvenlik, eğitim ve sağlık gibi hizmetleri sunmayı taahhüt eden ve ekonomik istikrardan kendini sorumlu tutan devlet anlayışıdır.
Anayasal iktisatDevletin ekonomik yetkilerinin, bütçe açıklarının ve vergilendirme sınırlarının anayasal kurallarla sınırlandırılması gerektiğini savunan Kamusal Tercihler Okulu kökenli teoridir.
Stagflasyon1970'li yıllarda Keynesyen teorinin açıklamakta yetersiz kaldığı, ekonomide işsizlik ve yüksek enflasyonun aynı anda yaşandığı istikrarsızlık durumudur.
MonetarizmEnflasyonun temel nedeninin para arzındaki aşırı artışlar olduğunu savunan ve ekonomik istikrar için para politikasını ön plana çıkaran Milton Friedman öncülüğündeki iktisat okuludur.
Sıfır tabanlı bütçeArz yönlü iktisatçıların kamu fonlarının israfını önlemek amacıyla önerdiği, her bütçe döneminde tüm harcamaların sıfırdan başlanarak gerekçelendirilmesini öngören bütçeleme tekniğidir.
Tek vergi sistemiFizyokratların, ekonomik artığın (safi hasılanın) sadece tarımsal ranta dayandığı gerekçesiyle verginin sadece toprak sahiplerinden tek bir dolaysız vergi olarak alınmasını öneren sistemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

1970'li Yılların Petrol Şokları

1970'lerde yaşanan petrol krizleri, Batı dünyasında stagflasyon (enflasyon ve işsizlik) yaratarak Keynesyen politikaların sorgulanmasına ve Arz Yönlü İktisadın doğuşuna yol açmıştır.

Milton Friedman'ın 1976 Nobel Ödülü

Monetarizmin kurucusu Milton Friedman, 1976 yılında Nobel Ekonomi Ödülü'nü kazanmış ve aynı yıl 'Paranın Miktar Teorisi Üzerine Çalışmalar' adlı derleme kitabını yayımlamıştır.

Gordon Tullock ve Devletin Rolü

Kamusal Tercihler Okulu'nun kurucularından Gordon Tullock, devletin bazı ekonomik sorunların çözümü iken, bazen de bizatihi sorunların kaynağı olduğunu ifade etmiştir.

Adam Smith ve Görünmeyen El

Klasik iktisadın kurucusu Adam Smith, bireylerin kendi çıkarlarını maksimize etme çabalarının toplumsal refahı kendiliğinden optimize ettiğini 'görünmeyen el' metaforuyla açıklamıştır.

F. Quesnay ve İktisadi Tablo

Fizyokrat düşünür François Quesnay, 'İktisadi Tablo' adlı eserinde ekonomiyi sektörler itibarıyla incelemiş ve safi hasılanın sadece tarımda yaratıldığını modellemiştir.

Maastricht Kriterleri ve İktisat Okulları

Avrupa Birliği tarafından uygulanan ve bütçe açıkları ile borç stokuna sınırlar getiren Maastricht kriterleri, devletin sınırlandırılmasını savunan Anayasal İktisat yaklaşımıyla doğrudan ilişkilidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda 'Her arz kendi talebini yaratır' önermesi sorulursa, bunun Klasik İktisat Okulu'na ve J. B. Say'e (Say Kanunu) ait olduğunu mutlaka hatırlayın.
  • Keynesyen İktisat ile Klasik İktisat arasındaki en temel fark istihdam varsayımıdır; Klasikler otomatik tam istihdamı savunurken, Keynes eksik istihdam dengesini savunur.
  • Fizyokratlar denilince akla sadece 'tarım' sektörünün üretken olduğu ve 'tek vergi' önerisinin toprak rantı üzerinden yapıldığı gelmelidir.
  • Stagflasyon krizi (enflasyon + işsizlik) Keynesyen politikaların çöküşüne ve Monetarizm ile Arz Yönlü İktisadın yükselişine neden olmuştur, bu kronolojik ilişkiye dikkat edin.
  • Anayasal İktisat kavramı Kamusal Tercihler Okulu'nun bir alt dalıdır ve temel amacı devletin yetkilerini anayasal kurallarla sınırlandırmaktır.
  • Monetaristlerin enflasyon çözümü para arzının keyfi değil, reel büyüme oranına paralel olarak sabit ve kademeli bir şekilde artırılmasıdır.