Sesli Özet
← Ünite 14

Ünite 14: Anonim Şirket, Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket, Limited Şirket, Kooperatif — Sesli Özet

Dinleme Premium'a özel. Seslendirme metninin tamamı aşağıda ücretsiz okunabilir.
Metni oku

Anonim şirket, Türk Ticaret Kanunu (TK m. 329/1) hükümlerine göre sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan bir sermaye şirketidir. Bu şirket türünde pay sahipleri, şirket borçlarından şahsen sorumlu olmayıp, sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur (TK m. 329/2). Bu yönüyle ortakların malvarlığı şirket risklerinden korunduğu için ticari hayatta en çok tercih edilen büyük ölçekli ortaklık biçimlerinden biridir. Anonim şirketlerin kurulabilmesi için kanunen öngörülen asgari bir sermaye sınırı bulunmaktadır. Tamamı esas sözleşmede taahhüt edilmiş bulunan esas sermaye elli bin Türk lirasından (50.000 TL) aşağı olamaz (TK m. 332/1). Nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az yüzde yirmi beşi tescilden önce ödenmeli, geriye kalan kısım ise şirketin tescilini izleyen yirmi dört ay içinde ödenmelidir. Ayrıca payların çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenmek zorundadır (TK m. 344/1). Anonim şirketlerin kuruluşu açısından günümüz hukukunda önemli bir esneklik getirilmiştir. Şirketin kurulabilmesi için pay sahibi olan bir veya daha fazla kurucunun varlığı yeterlidir; başka bir ifadeyle, tek ortaklı anonim şirket kurulmasına yasal olarak izin verilmiştir. Şirkete ortak olmak açısından gerçek ya da tüzel kişi olmak arasında bir fark bulunmamaktadır, herkes pay sahibi olabilir. Anonim şirketler faaliyetlerini yasal organları vasıtasıyla yürütürler. Şirketin temel organları yönetim kurulu ve genel kuruldur. 6762 sayılı eski Türk Ticaret Kanunu yürürlükte iken şirketin zorunlu bir organı olan denetçi (denetim kurulu) yeni kanunla birlikte şirket organı olmaktan çıkarılmıştır. Günümüzde sadece belirli ölçütlere uyan ve bağımsız denetime tabi olan şirketler denetlenmekte, diğer sıradan anonim ya da limited şirketler bu zorunluluğa tabi tutulmamaktadır. Yönetim kurulu, esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş, bir veya daha fazla kişiden oluşan bir organdır (TK m. 359/1) ve şirketi idare ve temsil eder. Pay sahipleri ise şirket işlerine ilişkin haklarını kanuni istisnalar saklı kalmak kaydıyla genel kurulda kullanırlar (TK m. 407/1). Genel kurul, pay sahiplerinin bir araya gelerek şirket kararlarını aldığı en üst düzey karar organıdır. Genel kurul toplantıları olağan ve olağanüstü olmak üzere ikiye ayrılır. Olağan toplantı her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılmak zorundadır. Bu toplantılarda organların seçimi, finansal tablolar, yönetim kurulunun yıllık raporu, kârın kullanım şekli, dağıtılacak kâr ve kazanç paylarının oranları, yönetim kurulu üyelerinin ibraları ve gerekli görülen diğer konular müzakere edilip karara bağlanır. Gerektiği hallerde ise genel kurul olağanüstü toplantıya çağrılabilir; aksi esas sözleşmede yazılı değilse toplantılar şirket merkezinin bulunduğu yerde yapılır. Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket, teoride yer alan ancak uygulamada hemen hiç mevcut olmayan bir ortaklık türüdür. Bu şirkette sermaye paylara bölünmüştür ve ortaklardan bir veya birkaçı şirket alacaklılarına karşı bir kollektif şirket ortağı gibi (sınırsız sorumlu), diğerleri ise bir anonim şirket pay sahibi gibi (sınırlı sorumlu) sorumludur. Eğer sermaye paylara bölünmeksizin sadece birden çok komanditerin sermayeye katılma oranlarını göstermek amacıyla kısımlara ayrılmışsa, doğrudan komandit şirket hükümleri uygulanır. Limited şirket, bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulan bir sermaye şirketidir ve esas sermayesi belirli olup bu sermaye esas sermaye paylarının toplamından oluşur (TK m. 573/1). Limited şirkette ortaklar şirket borçlarından sorumlu tutulamaz; ortaklar sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdürler. Kanunen yasak olmayan her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilen limited şirket, tek ortaklı olarak da kurulabilmektedir. Ancak anonim şirketlerden farklı olarak limited şirketlerde ortakların sayısı elliyi aşamaz (TK m. 574/1). Limited şirketin yasal olarak sahip olması gereken en az esas sermaye miktarı ise on bin Türk lirasıdır (TK m. 580/1). Kooperatifler, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 1. maddesi hükmüne dayanarak tüzel kişiliği haiz olmak üzere kurulan yapılardır. Ortakların belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulur. Kooperatifler değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklar olarak ticaret hayatında yer alır. Ticaret şirketlerinden (anonim ve limited şirketlerden) ayrılan en temel yönü, kooperatiflerin kuruluş amacının kâr elde etmek değil, ortakların yardımlaşma ve dayanışma yoluyla ortak ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak olmasıdır. Kooperatiflerin yapısındaki bu sosyal ve dayanışmacı ruh, onları salt sermaye odaklı ortaklıklardan ayırır. Bir kooperatifin yasal olarak kurulabilmesi için en az 7 gerçek veya tüzel kişinin bir araya gelmesi ve ana sözleşmeyi imzalaması şarttır (Kooperatifler Kanunu m. 2). Değişir ortaklı yapısı sayesinde ortak sayısında zaman içinde artış veya azalışlar esnek bir şekilde gerçekleştirilebilir.