Ünite 9: Emek Mobilitesi — Önemli Kavramlar

Emeğin iş kolları, firmalar ve coğrafi bölgeler arasında en yüksek verimi sağlayacak şekilde optimum dağılımını düzenleyen akışkanlık durumudur. Örneğin, bir muhasebecinin daha iyi şartlar sunan başka bir firmaya geçmesi veya bir işçinin başka bir şehre göç etmesi emek mobilitesini gösterir.

Konunun mikro seviyede ele alınarak bir işyerindeki işçi giriş ve çıkış hareketlerinin incelenmesidir. Örneğin, bir fabrikanın bir yıl içinde işe aldığı ve işten çıkardığı işçi sirkülasyonu işçi devri kavramıyla ifade edilir.

Emek sahibinin hayatı boyunca meslekler ve mesleki kademeler arasında gösterdiği terfi, atama veya meslek değiştirme hareketleridir. Örneğin, bir üretim işçisinin kurum içi sınavla denetleyicilik pozisyonuna yükselmesi mesleki mobilitendir.

Bireyin daha iyi gelir, çalışma veya yaşam koşulları elde edebilmek için ikametgâhını ve fiziksel mekanını değiştirmesidir. Örneğin, bir tarım işçisinin Adana'dan İç Anadolu'ya pancar tarımında çalışmak üzere gitmesi coğrafi mobilitendir.

Meslekte veya yaşanılan bölgede hiçbir değişiklik olmaksızın, çalışanın sadece çalıştığı firmayı değiştirmesi durumudur. Örneğin, aynı şehirde çalışan bir muhasebecinin istifa edip başka bir şirkette yine muhasebeci olarak işe başlamasıdır.

İşgücünün hem yaptığı mesleği hem de çalıştığı coğrafi bölgeyi aynı anda değiştirmesidir. Çalışan açısından en zor mobilite türüdür; örneğin kırsalda işsiz kalan bir çiftçinin büyükşehre göç ederek inşaat sektöründe vasıfsız işçi olarak çalışmaya başlamasıdır.

İnsanların ekonomik, sosyal, siyasi veya kültürel nedenlerle uzun mesafeli, bölgesel veya uluslararası ölçekte oturma yerini ve faaliyet alanını kalıcı olarak değiştirmesi eylemidir. Örneğin, Türkiye'den Almanya'ya çalışma amacıyla giden işçilerin hareketi bir uluslararası göçtür.

Daha çok ikametgâhla ilgili, aynı sosyal ve ekonomik çevre içinde kalmaya vurgu yapan, kısa mesafeli yerel yer değiştirme veya yeniden yerleşme eylemidir. Örneğin, bir kişinin aynı şehir içinde evini ve semtini değiştirmesi hareketliliktir.

Göçlerin temel nedeninin ülkeler arasındaki sermaye ve emek arz-talep dengesizlikleri ile ücret farklılıklarından kaynaklandığını savunan teoridir. Örneğin, düşük ücretli ve emek fazlası olan bir ülkeden yüksek ücretli ülkelere doğru işçi akını olması bu kuramla açıklanır.

Bireylerin rasyonel birer aktör olarak göçün maliyetleri ile beklenen faydalarını karşılaştırıp net kazancın en yüksek olduğu yere gitmek üzere gönüllü karar almalarını inceleyen teoridir. Örneğin, bir mühendisin maaş farkı analizi yaparak yurtdışında çalışmaya karar vermesidir.

Göç kararının beşeri sermaye yatırımı gibi ele alınarak, bireyin göçle elde edeceği parasal ve parasal olmayan kazançların göçün seyahat, uyum ve fırsat maliyetlerinden büyük olması durumunda göç edeceğini savunan yaklaşımdır.

Göçü, kaynak bölgedeki yoksulluk, işsizlik gibi olumsuz 'itici' güçler ile hedef bölgedeki yüksek ücret, iyi yaşam ve iş imkânları gibi olumlu 'çekici' güçlerin etkileşimi ile açıklayan yaklaşımdır.

Göç edenlerin geride kalanlara kıyasla daha genç, dinamik, girişimci ve eğitimli kişilerden oluştuğunu belirten yaklaşımdır. Örneğin, köyden kente göç edenlerin genellikle köyün en dinamik ve eğitimli gençlerinden oluşması göçün seçiciliğidir.

Göç kararının sadece bireysel değil, riskleri minimize etmek ve sermaye temin etmek amacıyla hanehalkı/aile tarafından kolektif bir strateji olarak alındığını savunan kuramdır. Örneğin, bir ailenin geçim riskini azaltmak için çocuklarından birini kente göndermesidir.

İyi eğitim görmüş, kalifiye, uzman ve üstün yetenekli işgücünün az gelişmiş ülkelerden gelişmiş ülkelere daha iyi çalışma koşulları için göç etmesidir. Örneğin, Türkiye'de yetişmiş doktor veya mühendislerin ABD veya Avrupa'ya yerleşmesidir.

Göç edilecek yerde daha önceden göç etmiş akraba, dost veya hemşerilerin bulunmasının yeni göç edecek kişilere bilgi ve barınma sağlayarak göç kararını kolaylaştırması durumudur.

Yurtdışında çalışan işçilerin geride bıraktıkları ailelerinin geçimini sağlamak veya yatırım yapmak amacıyla anayurda gönderdikleri döviz transferleridir. Örneğin, Almanya'daki Türk işçilerin Türkiye'deki ailelerine para göndermesidir.

Emek göçünün göç veren veya alan ülkenin ekonomisinde, ödemeler dengesinde veya istihdamında yarattığı olumlu ikincil etkilerdir. Örneğin, işçi dövizlerinin Türkiye'nin dış ticaret açığını kapatmada rol oynaması pozitif dışsallıktır.

Göç sürecinin ülkelerde yarattığı olumsuz ve istenmeyen sonuçlardır. Örneğin, göç veren ülkede kalifiye işgücünün azalması ve demografik yapının bozulması negatif dışsallıktır.

Göçmenlerin siyasi, iklimsel veya ekonomik zorlamalarla ülkelerini terk ederek nihai hedef ülkeye ulaşana kadar geçiş yaptıkları ülkelerde bir süre kalıp iş piyasasına katılmalarıdır. Örneğin, Türkiye'nin Avrupa'ya geçiş yapmak isteyen göçmenler için transit ülke olmasıdır.

Az gelişmiş ülkelerde sanayileşme, kentleşme ve gelir dağılımı bakımından bölgeler arasında yaşanan aşırı eşitsizlik durumudur.

Avrupa'da yasal çalışma ve ikamet iznine sahip kadınlarla evlenmek suretiyle özellikle vasıfsız Türk erkeklerinin yasal göç elde etme modeli olarak literatüre giren kavramdır.

Bir ülkenin vatandaşlarının kendi anavatanları dışında başka ülkelerde kurdukları organize topluluksal ve kültürel varlıklardır. Örneğin, Almanya'daki Türk diasporası.

Bireylerin tam süreli çalışmak istemelerine rağmen kısmi süreli çalıştırılması veya sahip oldukları niteliklerin çok altında işlerde çalışmak zorunda kalması durumudur.

Yeni ekonomi kuramında ailenin riskleri dağıtmak ve gelir kaynaklarını çeşitlendirmek amacıyla bazı bireylerini farklı pazarlara (ülkelere) gönderme stratejisidir.