Ünite 4: KÜRESELLEŞME, YENİ EKONOMİ, ENTELEKTÜEL SERMAYE, BİLGİ ve BİLGİ YÖNETİMİ

KÜRESELLEŞME, YENİ EKONOMİ, ENTELEKTÜEL SERMAYE, BİLGİ ve BİLGİ YÖNETİMİ - kaynak sayfa görseli

Kaynak: ders kitabı, sayfa 76

Bilgi Yönetiminin Akademik Öncüleri

Bilgi yönetimi alanı çok eski olmamakla birlikte, 1970'lerde Peter Drucker, 1980'lerde Karl-Erik Sveiby ve 1990'larda Ikujiro Nonaka ile Hirotaka Takeuchi'nin yayımladıkları çığır açıcı akademik makalelerle bugünkü temellerine kavuşmuştur.

İnternet ve Bilgi Patlaması

Bilgi dünyası için kağıt ve matbaanın icadı önemli dönüm noktaları olsa da, asıl büyük patlama bilgisayarların gelişmesi ve özellikle son yıllarda internetin küresel çapta yaygınlaşmasıyla yaşanmış, bilginin artışında dikey bir yükseliş görülmüştür.

Skandia ve Dengelenmiş Başarı Karnesi Modelleri

Geleneksel finansal ölçütlerin yetersiz kalması üzerine geliştirilen Skandia Değer Şeması, Skandia Pusulası ve Dengelenmiş Başarı Karnesi (Balanced Scorecard) gibi modeller, işletmelerin entelektüel sermayesini ölçmek için kullanılan başlıca araçlardır.

Japonlaşma Eğilimi ve Üretim Metotları

Küreselleşme sürecinin hızlanması ve çokuluslu işletmelerin dünya ekonomisindeki baskısını artırması, üretim metotlarında Japonlaşma eğilimlerinin yaygınlaşmasına yol açarak geleneksel organizasyonel yapıları sarsmıştır.

Anahtar Kavramlar

KüreselleşmeÜlkeler arasındaki mal, hizmet, sermaye hareketleri ve teknolojik gelişimin hızlı bir şekilde artması ve serbestleşmesidir. Örneğin, ulusal pazardaki bir işletmenin uluslararası aktörlerle aynı pazar için rekabet etmeye başlaması küreselleşmenin sonucudur.

Yeni EkonomiBilginin nitelik ve nicelik olarak geleneksel girdilerin önüne geçerek yegâne üretim faktörü haline geldiği bilgi ekonomisidir. İktisadi faaliyetlerde bilgi yoğunluğunun ve bilgi ticaretinin doruk noktaya ulaştığı ekonomik sistemdir.

Bilgi İşçisiKendisini sahip olduğu bilgisiyle tanımlayan, uzmanlık alanı içinde hareketli olan ve geleneksel hiyerarşik yapılara bağlı kalmayan yeni ekonomi çalışan tipidir.

Entelektüel SermayeYeni ekonominin maddi olmayan, marka, teknik bilgi, müşteri sadakati ve yaratıcılık gibi unsurlarını içeren en yüksek katma değer üreten sermaye türüdür. Fiziksel varlıklar ile birleştirildiğinde işletmenin toplam piyasa değerini oluşturur.

Yapısal SermayeBilgi aktarımını düzenleyen, bilgi kaybını önleyen ve çalışanların verilere ve uzmanlara zamanında ulaşmasını sağlayan kurumsal bilgi stoklarıdır. Örneğin yazılı el kitapları ve veri tabanları yapısal sermayedir.

İlişkisel Sermaye (Müşteri Sermayesi)İşletmenin mevcut müşterileriyle ilişkilerini, onlardaki sadakatini ve tedarikçiler ile toplumun geri kalanıyla olan bağlarının değerini ifade eder. İşletme dış çevresiyle kurduğu köprüyü simgeler.

İnsan SermayesiÇalışanların eğitim, mesleki yeterlilik, teknik bilgi (know-how), yaratıcılık ve girişimcilik coşkusu gibi kişisel yeteneklerinin bütünüdür. İnsan doğasına ait olduğu için işletme tarafından mülk edinilemez, çalışanla birlikte ayrılabilir.

VeriOlaylar hakkındaki birbirinden ayrı, nesnel ve henüz işlenmemiş, belli biçimlerde tutulmuş ham kayıtlar bütünüdür. Örneğin bir mağazadaki günlük satış rakamlarının listesi birer veridir.

EnformasyonGenellikle belge, görsel veya işitsel mesaj şeklinde olan, ham verinin bağlam kazanarak fark yaratan bir formata dönüştürülmüş halidir.

Örtülü BilgiHerhangi bir şekilde kodlanmamış, kayıt altına alınmamış, bireylerin zihinlerinde, deneyim ve iş tecrübelerinde saklı olan bilgi türüdür. Ulaşılması ve başkalarına aktarılması en zor bilgi türüdür.

Açık BilgiYazıyla, resimle veya dijital yöntemlerle kodlanmış ve kayıt altına alınmış, organizasyon içinde paylaşılması ve yönetilmesi en kolay bilgi türüdür. Patentler ve yazılı raporlar buna örnektir.

İnovasyon Bilgisiİşletme tarafından uygulanmış, işletmeyi sektördeki diğer tüm rakiplerinden önemli derecede ayrıştıran ve endüstri öncüsü/lideri yapan en üst düzey rekabetçi bilgidir.

Deneysel Bilgi VarlıklarıYaşanmış olaylar neticesinde öğrenilmiş know-how niteliğindeki bilgilerdir. Genellikle örtülü bilgi şeklinde işletmede bulunur ve transferi oldukça zordur.

Bilgi Yönetimiİşletmenin ihtiyaç duyduğu örtülü ve açık bilgiyi uygun kaynaklardan sağlayarak, teknolojik yenilik ve değer yaratma kapasitesini artırmak için yapılan sistematik aktiviteler bütünüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Piyasa Değeri Denklemi

Modern ekonomi teorisinde bir işletmenin toplam piyasa değeri, sadece fabrikalar ve nakit gibi fiziksel varlıklarıyla değil, bu varlıklar ile soyut entelektüel sermayesinin toplam değerine eşittir.

Davenport, Leibold ve Voelpel (2006) Tespiti

Bu araştırmacılar, yeni ekonominin hızlı değişimini yakalayamayan ve olası kaos ortamlarıyla başa çıkamayan geleneksel yönetimlerin, pazardaki yerlerini yeni girişimcilere kaptırma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu vurgulamışlardır.

KMWG (2001) Ürün Geliştirme Vurgusu

Bilgi yönetimi araştırmalarına göre, ürün geliştirme sürecinin ilk basamağı fikir geliştirmektir ve her türlü yenilikçi ürün geliştirme süreci aslında örtülü bilgiyle başlamaktadır.

Dinçmen (2010) Rekabet Farkı Analizi

Dinçmen'e göre, hızla artan rekabet ortamında işletmeler artık makineler, stoklar veya binalar gibi maddi varlıklarla farklılık yaratmakta güçlük çekmekte; rekabette asıl fark yaratan kaynağın bilgi olduğu görülmektedir.

Holsapple ve Jones (2007) Bilgi Sınıflaması

Holsapple ve Jones, rekabete göre bilgi türlerini sınıflandırırken işletmeleri sektör lideri yapan düzeyi 'inovasyon bilgisi' olarak tanımlamış, aynı sektördeki herkese lazım olan bilgileri ise 'temel bilgiler' olarak ayırmıştır.

Uriarte (2008) Bilgi Çalışanı Dönemi

Uriarte'ye göre 1980'lerden sonra işletmeler için bilgi stratejik bir silah haline gelmiş, bu dönemde literatüre 'Bilgi Çalışanı', 'Bilgi Yaratma', 'Bilgi Mühendisliği' ve 'Bilgi Tabanlı Sistemler' gibi yeni kavramlar kazandırılmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Sınavlarda 'Yeni Ekonomi' kavramı sorulduğunda kesinlikle 'bilgi ekonomisi' ve bilginin yegâne üretim faktörü olduğu vurgulanmalıdır; eski ekonomi ise sanayi ekonomisidir.
Entelektüel sermayenin üç unsuru (Yapısal, İlişkisel/Müşteri, İnsan) sıkça karıştırılır; insan sermayesinin çalışanla birlikte gidip gidemeyeceği (mülk olamayacağı) kritik ayıraçtır.
Yapısal sermayenin temel amacının bilgi kaybını önlemek ve bilgiye zamanında ulaşmayı sağlamak olduğu unutulmamalıdır.
Örtülü bilgi ile açık bilgi arasındaki farka dikkat edin: Örtülü bilgi zihinseldir, kodlanmamıştır ve paylaşılması zordur; açık bilgi ise yazılı/dijitaldir ve kolay paylaşılır.
Bilgi hiyerarşisinde basamağın veriden enformasyona, oradan da bilgiye doğru (hamdan sofistike olana) ilerlediğini iyi kavrayın.
Bilgi yönetiminin 4 etkin yönetim süreci (Elde Etmek, Geliştirmek, Elde Tutmak, Paylaşmak) sıklıkla test sorusu olarak gelmektedir, ezberleyin.
AÖF sorularında 'hangisi değildir' kalıbı yaygındır; özellikle bilgi türleri (rekabete ve iç çevreye göre) ve entelektüel sermaye modellerinin isimlerini karıştırmamak için listeleri iyi tarayın.